Sayıştay (Turkish Court of Accounts), "Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu" (Ministry of Treasury and Finance 2020 regularity audit report), September 2021
Summary
The 2020 regularity audit report of the Sayıştay on the Hazine ve Maliye Bakanlığı (Ministry of Treasury and Finance), dated Eylül 2021. Its contents cover information about the public administration, the responsibilities of the administration and of the Sayıştay, the basis, aim, method and scope of the audit, an evaluation of the internal control system and the audit opinion. It also contains the 2020 regularity audit report on the ministry's Darphane ve Damga Matbaası revolving fund. The report closes with findings, including one noted as repeated from an earlier year's audit.
Summary drafted by a model from the document's text below and checked by script against that text before publication. It is a navigation aid, not a reading of what the document proves. Where AI is used
Cite this document
“Sayıştay (Turkish Court of Accounts), ‘Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu’ (Ministry of Treasury and Finance 2020 regularity audit report), September 2021.”
Original at www.sayistay.gov.tr. Archived at Pandemic Darlings, https://pandemicdarlings.com/source-documents/say-tay-turkish-court-of-accounts-hazine-ve-maliye-bakanl-2020-y-l-d-z-8b24463d6a/
, SHA-256 7970cafd2024b2e4607e45d4fe9ad9611bda6d8fc9ae04c37f1e69eda533d0eb.Full text
HAZİNE VE MALİYE BAKANLIĞI
Eylül 2021
İÇERİK
HAZİNE VE MALİYE BAKANLIĞI 2020 YILI DÜZENLİLİK 1
DENETİM RAPORU
HAZİNE VE MALİYE BAKANLIĞI DARPHANE VE 71
DAMGA MATBAASI DÖNER SERMAYESİ 2020 YILI
DÜZENLİLİK DENETİM RAPORU
T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI
HAZİNE VE MALİYE BAKANLIĞI
2020 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu
İÇİNDEKİLER
1. KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ ...................................................................................................... 1
2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU ................................................................................................ 10
3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU ............................................................................................................ 10
4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI ........................................................ 11
5. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ ...................................................................... 11
6. DENETİM GÖRÜŞÜ ................................................................................................................................. 12
7. DENETİM BULGULARI .......................................................................................................................... 12
8. EKLER ........................................................................................................................................................ 64
TABLOLAR LİSTESİ
Tablo 1: 2020 Yılı Bütçelenen ve Gerçekleşen Tutarların Karşılaştırma Tablosu .................... 6
Tablo 2: 2020 Yılı Bütçe Giderlerinin Ekonomik Sınıflandırılması Tablosu ............................ 7
Tablo 3: 2020 Yılı Bütçe Gelirlerinin Ekonomik Sınıflandırılması Tablosu ............................. 7
Tablo 4: 2020 Yılı Faaliyet Sonuçları Tablosu .......................................................................... 8
Tablo 5: Altın ve Altın Dışındaki Kıymetli Madenlerin Değer Tablosu ................................. 54
KISALTMALAR
AB Avrupa Birliği
BDDK Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu
BKK Bakanlar Kurulu Kararı
BRYK Borç ve Risk Yönetimi Komitesi
BTGM Bilgi Teknolojileri Genel Müdürlüğü
DHMİ Devlet Hava Meydanları İşletmeleri Genel Müdürlüğü
DİBS Devlet İç Borçlanma Senetleri
DMO Devlet Malzeme Ofisi Genel Müdürlüğü
DMS Devlet Muhasebesi Standartları
DSİ Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü
EBYS Elektronik Belge Yönetim Sistemi
GİB Gelir İdaresi Başkanlığı
GYMY Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği
İYK İç Kontrol İzleme ve Yönlendirme Kurulu
KGF Kredi Garanti Fonu A.Ş.
KHK Kanun Hükmünde Kararname
KİT Kamu İktisadi Teşebbüsleri
KOBİ Küçük ve Orta Büyüklükte İşletme
METOP Merkezi Erişimli Taşra Otomasyon Programı
MFİB Merkezi Finans İhale Birimi
MYMY Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği
SBB Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı
SGK Sosyal Güvenlik Kurumu
TCMB Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
TÜRKSAT A.Ş. Türksat Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme Anonim Şirketi
TKYS Taşınır Kayıt ve Yönetim Sistemi
BULGU LİSTESİ
A. Denetim Görüşünün Dayanağı Bulgular
1. Tahsisli Kullanılan Taşınmazların Bakanlık Mali Tablolarında Yer Almaması
2. Hazineye Ait Madeni Para, Madalyon ve Madalya Arşivinin Taşınır ve Muhasebe
Sistemlerinde İzlenmemesi
3. Türev Ürün İşlemlerine İlişkin Faiz Gelir ve Giderlerinin Muhasebe Kayıtlarına Hatalı
Aktarılması
4. Avukatlık Vekâlet Ücretlerine İlişkin Muhasebe Kayıtlarının Hatalı Tutulması
5. Kredi Devralma ve İkraz Anlaşmaları Uyarınca Belirlenen ve Faaliyet Dönemi İtibarıyla
Tahakkuk Edecek Olan Gelirlerin Risk Hesabı Alacakları Hesabında Takip Edilmemesi
6. KİT’lerden Avans Olarak Tahsil Edilmesine Karar Verilen Temettü Tutarlarının Avans
Şeklinde Muhasebeleştirilmemesi
7. Takipli Alacağa Dönüşen İdari Para Cezalarının Bakanlık Mali Tablosunda Raporlanması
8. İlama Bağlı Ödemelerin ve Muhasebe Kayıtlarının Zamanında Yapılmaması
B. Diğer Bulgular
1. 2020 Yılı Açılış Yevmiyesinin Her Bir Hesap Bazında Borç ve Alacak Tutarı İçermesi
2. Yurtdışı Teşkilatına Gönderilen Avansların Süresinde Kapatılamaması
3. Muhasebe Kayıtlarının Mali Yılın Bitiminden Sonra da Yapılmaya Devam Edilmesi
4. Kamu Borç Yönetimi Raporunda Yer Alan Borç Üstlenim Anlaşmalarına İlişkin Bilgilerin
Yeterli, Açık ve Kapsayıcı Olmaması
5. Bakanlığın Hazine Destekli Kefalet Kullanan Yararlanıcılardan Kefalet Komisyonu
Alacağının Bulunması
6. Yükseköğretim Kurumlarına Hazine Yardımları Ödeneğinin Bakanlık Bütçesine Konulması
7. Devlet Malzeme Ofisinden Satın Alınan Ancak Teslim Alınmayan Demirbaşlar Nedeniyle
Demirbaşlar Hesabının Gerçeği Yansıtmaması
8. Avukatlık Vekâlet Ücretlerinin Dağıtımına İlişkin Yasal ve Sistemsel Sorunların Vekâlet
Ücretlerinin Takip ve Dağıtımını Güçleştirmesi
9. Hazine Geri Ödeme Garantisi ve Üstlenim Süreçlerine İlişkin Kontrol ve Değerlendirmelerde
Eksiklikler Bulunması
10. Bakanlığa Bağlı, İlgili ve İlişkili Kuruluşların İhale Sürecinin Bakanlık Tarafından
Yürütülmesi
11. Bakanlığın Taşınır İşlemlerinin Mevzuatta Belirtilen Gerekliliklere Uygun Yürütülmemesi
12. Genel Bütçe Vergi Gelirleri Büyükşehir Belediye Paylarından Özel Kanunlar Gereği
Yapılması Gereken Kesintilerin Eksik Hesaplanması
13. Mahalli İdarelerin Hazine Garantili Kredi Borçlarından Doğan Üstlenimlere Esas İzleme ve
Denetim Mekanizmalarında Eksiklikler Bulunması
14. Kullanım Süresi Sona Eren Hibe Anlaşmalarının Koşullu Yükümlülük Olarak Takibine
Devam Edilmesi
15. Verilen Hibe Tutarlarının ve Döviz Takası Şeklinde Yapılan Türev Ürün Kullanım Bilgisine
Kamu Borç Yönetimi Raporunda Yer Verilmemesi
16. Hazine Malı Haline Gelen Menkul Varlıkların Ekonomiye Kazandırılması Sürecine İlişkin
Düzenlemelerin Yeterli Olmaması
17. Genel Bütçeye Gelir Kaydedilmek Üzere Bakanlığa Aktarılan Tutarların Doğruluğunun
Teyidi ve Takibinde Aksaklıklar Bulunması
18. Merkezi Finans ve İhale Biriminin Tabi Olması Gereken Muhasebe ve Raporlama Usulü
ile İhale Mevzuatında Belirsizlik Bulunması
19. İdare Faaliyet Raporunun Geç Yayımlanması
20. Hazine Destekli Kefalet Sisteminin Etkinliğinin Artırılmasına Yönelik Bazı İlave Tedbirler
Alınması İhtiyacının Bulunması
T.C. Sayıştay Başkanlığı
1. KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ
1.1. Mevzuat ve Görevler
Hazine ve Maliye Bakanlığının görev ve teşkilatına ilişkin düzenlemeler 1 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 217’nci madde ile
başlayan Yedinci Bölümünde düzenlenmiştir.
Buna göre Hazine ve Maliye Bakanlığının görev ve yetkileri;
a) Maliye ve ekonomi politikalarının hazırlanmasına yardımcı olmak ve bu politikaları
uygulamak,
b) Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ve özel bütçeli idarelerin hukuk
danışmanlığını ve muhakemat hizmetlerini talepleri halinde yerine getirmek,
c) Devlet hesaplarını tutmak, saymanlık hizmetlerini yapmak,
ç) Devlet gelirleri politikasının plan, program, genel ekonomik politika ve stratejiler
çerçevesinde oluşturulmasına ilişkin çalışmaların koordinasyonunu sağlamak, uygulamayı
izlemek,
d) Her türlü gider işlemlerine ait mevzuatın hazırlanmasına katkı sağlamak,
e) Bakanlığın ilgili kuruluşlarının işletme ve yatırım programlarını inceleyerek
onaylamak ve yıllık programlara göre faaliyetlerini takip etmek ve denetlemek,
f) Suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek,
g) Vergi incelemesi ve denetimine ilişkin temel politika ve stratejilerin belirlenmesi
amacıyla çalışmalar yapmak ve belirlenen politikaların uygulanmasını sağlamak,
ğ) Vergi kayıp ve kaçağı ile kayıt dışı ekonomik faaliyetleri tespit etmek ve bunları
önlemek amacıyla risk analizi yapmak,
h) Hazine işlemleri, kamu finansmanı, kamu sermayeli kuruluş ve işletmeler ve devlet
iştirakleri, ikili ve çok taraflı dış ekonomik ilişkiler, uluslararası ve bölgesel ekonomik ve mali
kuruluşlarla ilişkiler, yabancı ülke ve kuruluşlardan borç ve hibe alınması ve verilmesi ile ilgili
işlemleri yapmak ve Hazinenin Cumhurbaşkanı kararı ile yurtiçindeki ya da yurtdışındaki
şirketlere iştirak etmesini sağlamak,
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 1
T.C. Sayıştay Başkanlığı
ı) Ülkenin finansman politikaları çerçevesinde sermaye akımlarına ilişkin düzenleme ve
işlemleri yapmak,
i) Kambiyo rejimine ilişkin faaliyetleri düzenlemek, uygulamak, uygulamanın izlenmesi
ve geliştirilmesine ilişkin esasları tespit etmek,
j) Finansal piyasalara ilişkin yurtiçi ve yurtdışı gelişmeleri izlemek, değerlendirmek,
finansal sektörü geliştirici ve finansal istikrarı güçlendirici çalışmalar yapmak,
k) Bakanlıkların ve kamu kurum ve kuruluşlarının ekonomi politikalarını ilgilendiren
faaliyetlerine katılım sağlamak,
l) Uluslararası kuruluşlarla iletişim içerisinde çalışarak ileriye dönük stratejiler
geliştirme amacıyla çalışmalar yapmak ve topluma perspektif sağlayan politika önerilerini
katılımcı bir yaklaşımla belirleyerek özel kesim için orta ve uzun dönemde belirsizlikleri
giderici genel bir yönlendirme görevini yerine getirmek,
m) Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen temel hedef, ilke ve amaçlar çerçevesinde
kalkınma planı, Cumhurbaşkanlığı Programı, orta vadeli program, orta vadeli mali plan,
Cumhurbaşkanlığı yıllık programı ile sektörel plan ve programları, ilgili kamu idareleri ile
Cumhurbaşkanlığı bünyesinde bulunan Politika Kurullarının görüşlerini de almak suretiyle
Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile müştereken hazırlamak ve makro dengelerini oluşturmak,
n) Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen temel hedef, ilke ve amaçlar çerçevesinde
kalkınma planı, orta vadeli program, orta vadeli mali plan, Cumhurbaşkanı yıllık programı ile
sektörel plan ve programların uygulanmasını izlemek, değerlendirmek, gerektiğinde (k)
bendinde belirtilen usule uygun olarak değişiklik yapmak veya teklif etmek,
o) Kamu harcamalarında etkinlik, etkililik, ekonomiklik ve verimlilik sağlamak
amacıyla gerekli standartları tespit etmek ve sınırlamalar koymak; bu hususlarda tüm kamu
kurum ve kuruluşları için uyulması zorunlu düzenlemeleri yapmak ve tedbirleri almak,
ö) Bölgesel, çok taraflı ve ikili kalkınma ve ekonomik ilişkilerin kalkınma planları ve
Cumhurbaşkanlığı yıllık programlarında belirtilen ilke, hedef ve politikalarla uyumlu ve etkili
bir şekilde yürütülmesi için gerekli çalışmaları yapmak,
p) Faaliyet alanına giren konularda bakanlıklar, kamu kurum ve kuruluşları ile işbirliği
ve koordinasyonu sağlamak,
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 2
T.C. Sayıştay Başkanlığı
r) Kanunlarla veya Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle verilen diğer görevleri yapmak
olarak belirlenmiştir.
Bakanlık, bu görevlerin yanı sıra 7197 sayılı 2020 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu
ve eki cetvelleri ile verilmiş görevleri de yerine getirmekle yükümlüdür. Ayrıca Bakanlığa 5018
sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile bazı faaliyetleri yürütme yetkisiyle beraber
Kanun’da sınırları belirlenen çerçevede ikincil mevzuat çıkarma yetkisi verilmiştir.
1.2. Teşkilat Yapısı ve İnsan Kaynakları
1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne göre Hazine ve Maliye Bakanlığı; merkez,
taşra ve yurtdışı teşkilatından oluşmaktadır.
Hazine ve Maliye Bakanlığındaki hizmet birimleri şunlardır:
a) Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğü,
b) Kamu Mali Yönetim ve Dönüşüm Genel Müdürlüğü,
c) Muhasebat Genel Müdürlüğü,
d) Risk Analizi Genel Müdürlüğü,
e) Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğü,
f) Borçlanma Genel Müdürlüğü,
g) Kamu Sermayeli Kuruluş ve İşletmeler Genel Müdürlüğü,
h) Dış Ekonomik İlişkiler Genel Müdürlüğü,
i) Finansal Piyasalar ve Kambiyo Genel Müdürlüğü,
j) Ekonomik Programlar ve Araştırmalar Genel Müdürlüğü,
k) Personel Genel Müdürlüğü,
l) Bilgi Teknolojileri Genel Müdürlüğü,
m) Teftiş Başkanlığı,
n) Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı,
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 3
T.C. Sayıştay Başkanlığı
o) Hazine Kontrolörleri Kurulu Başkanlığı,
p) Malî Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı,
q) Strateji Geliştirme Başkanlığı,
r) Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı,
s) Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği,
t) Özel Kalem Müdürlüğü.
Bakanlığın taşra teşkilatı, illerde Defterdarlıklar; ilçelerde ise Defterdarlıklara bağlı
Malmüdürlükleri vasıtasıyla hizmet vermektedir.
İllerde Defterdarlıklara bağlı;
• Muhasebat Birimleri (Muhasebe Müdürlükleri, Saymanlık Müdürlükleri,
Malmüdürlükleri),
• Muhakemat Birimleri,
• Personel Müdürlükleri bulunmaktadır.
Bakanlık yurt dışı teşkilatı, çeşitli ülkelerdeki daimi temsilciliklere, büyükelçiliklere ve
başkonsolosluklara bağlı müşavirlikler ve ataşeliklerinden oluşmaktadır.
İnsan Kaynakları
Hazine ve Maliye Bakanlığının 2020 yılı sonu itibarıyla personel sayısı 22.575 olup bu
personelin 10.850’si merkez teşkilatında, 11.712’si taşra teşkilatında, 13’ü ise yurt dışı
teşkilatında hizmet vermektedir.
Hazine ve Maliye Bakanlığının bağlı, ilgili ve ilişkili olduğu kurum ve idareler
şunlardır:
Bakanlığın Bağlı Kuruluşları
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü
Gelir İdaresi Başkanlığı
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 4
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü
Kefalet Sandığı Başkanlığı
Türkiye İstatistik Kurumu
Bakanlığın İlgili Kuruluşları
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu
Sermaye Piyasası Kurulu Başkanlığı
Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası Anonim Şirketi
Türkiye Halk Bankası Anonim Şirketi
Türkiye Vakıflar Bankası Türk Anonim Ortaklığı
Türkiye Kalkınma Bankası A.Ş. Genel Müdürlüğü
Merkezi Finans ve İhale Birimi
Devlet Malzeme Ofisi Genel Müdürlüğü
Bakanlığın İlişkili Kuruluşları
Kamu İhale Kurumu
Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu
1.3. Mali Yapı
Hazine ve Maliye Bakanlığı, 5018 sayılı Kanun’a ekli (I) sayılı cetvelde yer alan genel
bütçeli idarelerden olup, faaliyetlerini Merkezi Yönetim Bütçe Kanunlarıyla verilen
ödeneklerle gerçekleştirmektedir.
Hazine ve Maliye Bakanlığına, 2020 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile
468.270.853.000,00 TL başlangıç ödeneği tahsis edilmiş olup, bu tutar genel bütçeli idarelere
(I sayılı cetvel) verilen toplam ödenek tutarının %43,3’üne tekabül etmektedir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 5
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Bakanlıkça sunulan bütçe gelir ve giderlerine ilişkin Bütçelenen ve Gerçekleşen
Tutarların Karşılaştırma Tablosu aşağıdaki gibidir.
Tablo 1: 2020 Yılı Bütçelenen ve Gerçekleşen Tutarların Karşılaştırma Tablosu
Bütçelenen Tutarlar Gerçekleşen Tutar
(TL) (TL)
Bütçe Ödeneği / Gelir
Nihai Ödenek
Tahmini
TAHSİLATLAR
Vergi Gelirleri 912.523.630.000,00 0,00 272.856.383,66
Sosyal Güvenlik Gelirleri 0,00 0,00 0,00
Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri 64.428.192.000,00 0,00 51.596.089.954,61
Alınan Bağış ve Yardımlar İle Özel 11.076.712.000,00 0,00 1.790.919,43
Gelirler
Diğer Gelirler 70.115.170.000,00 0,00 51.297.812.979,95
Sermaye Gelirleri 13.600.426.000,00 0,00 4.165.009.645,06
Alacaklardan Tahsilat 913.863.000,00 0,00 827.384.453,00
Red ve İadeler (-) -130.713.992.000,00 0,00 99.429.503,65
Toplam Tahsilatlar 941.944.001.000,00 0,00 108.061.514.832,06
ÖDEMELER
Personel Giderleri 2.149.440.000,00 2.189.177.800,00 2.167.099.974,16
Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet 332.263.000,00 331.910.200,00 321.916.923,25
Primi Giderleri
Mal ve Hizmet Alım Giderleri 1.402.542.000,00 2.158.026.023,62 1.844.997.456,05
Faiz Giderleri 138.940.000.000,00 138.940.000.000,00 133.961.673.472,16
Cari Transferler 300.218.936.000,00 316.344.117.704,00 315.677.550.184,64
Sermaye Giderleri 95.956.000,00 163.087.298,88 124.020.321,05
Sermaye Transferleri 6.247.805.000,00 7.158.681.454,15 7.155.131.454,15
Borç Verme 18.883.911.000,00 21.688.681.284,74 21.248.128.653,82
Toplam Ödemeler 468.270.853.000,00 488.973.681.765,39 482.500.518.439,28
Yukarıdaki tabloda gösterilen harcamaların türler itibarıyla toplam harcama içerisindeki
oranları aşağıda gösterilmektedir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 6
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Tablo 2: 2020 Yılı Bütçe Giderlerinin Ekonomik Sınıflandırılması Tablosu
Gider Toplamı
Bütçe Gideri Türü Oranı (%)
(TL)
01 Personel Giderleri 2.167.099.974,16 0,45%
02 Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri 321.916.923,25 0,07%
03 Mal ve Hizmet Alım Giderleri 1.844.997.456,05 0,38%
04 Faiz Giderleri 133.961.673.472,16 27,76%
05 Cari Transferler 315.677.550.184,64 65,43%
06 Sermaye Giderleri 124.020.321,05 0,03%
07 Sermaye Transferleri 7.155.131.454,15 1,48%
08 Borç Verme 21.248.128.653,82 4,40%
Toplam
482.500.518.439,28
Tablo 2’ye göre; 2020 yılında bütçe gider türlerinin toplam harcama içindeki paylarına
bakıldığında en yüksek bütçe gideri türü %65,43 ile “Cari Transferler” olmaktadır.
Bütçe gelirlerinin türler itibariyla toplam gelirler içerisindeki oranları ise aşağıdaki
tabloda yer almaktadır.
Tablo 3: 2020 Yılı Bütçe Gelirlerinin Ekonomik Sınıflandırılması Tablosu
Bütçe Geliri
Bütçe Geliri Türü (TL) Oranı (%)
1 Vergi Gelirleri 272.856.383,66 0,25%
3 Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri 51.596.089.954,61 47,75%
4 Alınan Bağış ve Yardımlar ile Özel Gelirler 1.790.919,43 0,002%
5 Diğer Gelirler 51.297.812.979,95 47,47%
6 Sermaye Gelirleri 4.165.009.645,06 3,85%
8 Alacaklardan Tahsilat 827.384.453,00 0,77%
Red ve İadeler (-) 99.429.503,65
Toplam 108.061.514.832,06
Tablo 3’e göre 2020 yılında bütçe gelir türlerinin toplam gelir içindeki paylarına
bakıldığında en yüksek bütçe gelir türleri %47,75 ile “Teşebbüs ve Mülkiyet Gelirleri” ve
%47,47 ile “Diğer Gelirler” olmaktadır.
Bakanlıkça sunulan Faaliyet Sonuçları Tablosuna göre Bakanlığın 2020 yılı faaliyet
sonucu aşağıda belirtilmektedir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 7
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Tablo 4: 2020 Yılı Faaliyet Sonuçları Tablosu
İndirim İade Dönem Olumsuz
Faaliyet Giderleri Faaliyet Gelirleri İskonto Toplamı Net Gelir Faaliyet Sonucu
(TL) (TL) (TL) (TL) (TL)
(A) (B) (C) (D=B-C) D-A
909.944.669.939,69 326.128.752.615,58 99.451.869,86 326.029.300.745,72 -583.915.369.193,97
1.4. Muhasebe ve Raporlama Sistemi
Hazine ve Maliye Bakanlığı mali işlemlerini 5018 sayılı Kanun ile belirlenmiş
muhasebeleştirme ve raporlama kurallarına göre gerçekleştirmektedir.
5018 sayılı Kanun’un 49’uncu maddesinin ilk iki fıkrasında;
“Muhasebe sistemi; karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını
sağlayacak ve malî raporların düzenlenmesi ile kesin hesabın çıkarılmasına temel olacak
şekilde kurulur ve yürütülür.
Kamu hesapları, kamu idarelerinin gelir, gider ve varlıkları ile malî sonuç doğuran ve
öz kaynağın artmasına veya azalmasına neden olan her türlü işlemlerle garantilerin ve
yükümlülüklerin belirlenmiş bir düzen içinde hesaplara kaydedilerek, yönetim ve denetim
yetkilileriyle kamuoyuna gerekli bilgilerin sağlanması amacıyla tutulur.” denilmektedir.
Çerçeve hesap planı ile düzenlenecek mali raporların şekil, süre ve türleri anılan
Kanun'un 49 ve 80'inci maddelerine dayanılarak düzenlenen Genel Yönetim Muhasebe
Yönetmeliği (GYMY) ve Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği (MYMY) ile
belirlenmiştir.
Bu düzenlemelere göre; muhasebe sistemi tahakkuk esaslıdır. Mali yıl esasına göre
tutulmaktadır. Kamu idaresinin bütün varlık ve yükümlülükleri, gelir ve giderleri ile garantileri
gibi tüm mali işlemlerini kapsar.
Mali raporlamanın amacı; yöneticilere, kamuoyuna ve denetim yetkililerine bilgi
sunmaktır.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği'nin “Amaç” başlıklı 1'inci maddesinde; “Bu
Yönetmeliğin amacı; genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin, hesap ve kayıt düzeninde
saydamlık, hesap verilebilirlik ve tekdüzenin sağlanması, işlemlerinin kayıt dışında kalmasının
önlenmesi, faaliyetlerinin gerçek mahiyetlerine uygun olarak sağlıklı ve güvenilir bir biçimde
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 8
T.C. Sayıştay Başkanlığı
muhasebeleştirilmesi ile mali tablolarının zamanında, doğru, muhasebenin temel kavramları
ve genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri çerçevesinde, uluslararası standartlara uygun,
yönetimin ve ilgili diğer kişilerin bilgi ihtiyaçlarını karşılayacak ve kesin hesabın çıkarılmasına
temel olacak ve karar, kontrol ve hesap verme süreçlerinin etkili çalışmasını sağlayacak şekilde
hazırlanması ve yayımlanmasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesidir.” hükmü yer
almaktadır.
Bu amacın gerçekleştirilmesi için; işlemlerin kayıt dışında kalmasının önlenmesi ile
birlikte muhasebenin temel kavramları ve genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri çerçevesinde,
uluslararası standartlara uygun olarak hazırlanan mali tabloların belirlenen sürelerde yönetim
ve ilgililerin bilgisine sunulması gerekmektedir.
Yönetmelik'in 310'uncu maddesinde kendi adına ekonomik varlık edinebilen,
yükümlülük üstlenebilen, diğer kamu idareleri veya üçüncü şahıslarla ekonomik ilişkilere
girebilen kapsama dâhil her kamu idaresinin bir kurumsal birim ve her kurumsal birimin bir
mali raporlama birimi olduğu; 311'inci maddesinde kapsama dâhil kamu idarelerinin mali
hizmetler birim yöneticilerinin, mali raporlama kapsamındaki mali tabloların belirlenen
standartlara uygun olarak hazırlanmasından, üst yöneticilerin de bu hususları gözetmekten ve
belirlenen süreler içinde yayımlanmasından sorumlu olduğu; 312'nci maddesinde kamu
idarelerince, detaylı hesap planlarında yer alan hesaplardan aylık mizan ve yıllık olarak geçici
ve kesin mizanların düzenleneceği; 313'üncü maddesinde kamu idarelerince hazırlanacak temel
mali tabloların Bilanço, Faaliyet Sonuçları Tablosu, Nakit Akış Tablosu, Öz Kaynak Değişim
Tablosu ve Bütçelenen ve Gerçekleşen Tutarların Karşılaştırma Tablosu olduğu; 314-
316/B'inci maddelerinde bu tabloların mahiyetleri ve nasıl düzenleneceği; 327'nci maddesinde
de mali tabloların hangi dönemlerde hazırlanıp yayımlanacağı belirtilmiştir.
Bakanlığın muhasebe hizmetleri; merkezde İç Ödemeler Saymanlığı, Dış Ödemeler
Saymanlığı, Devlet Borçları Saymanlığı ve Merkez Saymanlık Müdürlüğü, taşrada ise
defterdarlıklara bağlı muhasebe birimleri tarafından yürütülmektedir.
Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe
Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar'ın 5'inci maddesi gereğince hesap dönemi
sonunda Sayıştaya gönderilmesi gereken ve denetim ekibince Usul ve Esaslar'ın 8'inci maddesi
gereğince temin edilen defter, tablo ve belgelerden aşağıda yer alanlar denetime sunulmuş olup
denetim bunlar ile Usul ve Esasların 8'inci maddesinde yer alan diğer belgeler dikkate alınarak
yürütülüp sonuçlandırılmıştır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 9
T.C. Sayıştay Başkanlığı
• Birleştirilmiş veriler defteri,
• Geçici ve kesin mizan,
• Bilanço,
• Faaliyet sonuçları tablosu,
• Özkaynak değişim tablosu,
• Bütçelenen ve gerçekleşen tutarların karşılaştırma tablosu,
• İdare taşınır mal yönetimi ayrıntılı hesap cetveli ile idare taşınır mal yönetim hesabı
icmal cetveli veya envanter defteri.
Denetim görüşü, kamu idaresinin tabi olduğu geçerli finansal raporlama çerçevesi
kapsamındaki temel mali tabloları olan Bilanço ve Faaliyet Sonuçları Tablosuna verilmiştir.
2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU
Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine
uygun olarak hazırlanmış olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek şekilde
zamanında Sayıştaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu
idaresinin faaliyet ve işlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak
yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların
önemli hata veya yanlış beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile
bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan;
mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluşturulmasından, etkin olarak
işletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluşturan bilgi ve belgelerin
denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur.
3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU
Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin
mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek, mali rapor ve tablolarının
güvenilirliğine ve doğruluğuna ilişkin görüş bildirmek, gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin
hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmekle
sorumludur.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 10
T.C. Sayıştay Başkanlığı
4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI
Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, uluslararası denetim standartları,
Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir.
Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki
düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm
faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence
elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür.
Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu,
güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler;
uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle
gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün
belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri
de değerlendirilmiştir.
Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve
mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge
ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır.
Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüşü oluşturmak üzere yeterli ve
uygun denetim kanıtı elde edilmiştir.
5. İÇ KONTROL SİSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu uyarınca, idarenin amaçlarına,
belirlenmiş politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli bir
şekilde yürütülmesini, varlık ve kaynakların korunmasını, muhasebe kayıtlarının doğru ve tam
olarak tutulmasını, mali bilgi ve yönetim bilgisinin zamanında ve güvenilir olarak üretilmesini
sağlamak üzere idare tarafından iç kontrol sisteminin kurulması gerekmektedir.
Kamu idarelerinin iç kontrol sisteminin oluşturulması, izlenmesi ve
değerlendirilmesinde dikkate almaları gereken yöntem ve standartlar “Kamu İç Kontrol
Standartları Tebliği” ile belirlenmiştir. Tebliğ’de iç kontrol standartlarının tüm kamu
idarelerinde uygulanabilirliğini sağlanmak üzere iç kontrol; kontrol ortamı, risk
değerlendirmesi, kontrol faaliyetleri, bilgi ve iletişim ve izleme bileşenleri esas alınarak genel
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 11
T.C. Sayıştay Başkanlığı
nitelikte standartlar ve genel şartlar düzenlenmiştir.
İç Kontrol Genelgesi üst yönetim tarafından onaylanmış, iç kontrol sisteminin etkin
işlemesi amacıyla yönlendirmelerde bulunma sorumluluğuna sahip İç Kontrol İzleme ve
Yönlendirme Kurulu oluşturulmuştur. İç kontrol Standartlarına Uyum Eylem Planı 2021 yılı
için çıkarılmıştır.
Bakanlık tarafından 2019 yılında başlatılan “Hazine ve Maliye Bakanlığı Risk Yönetimi
ve İç Kontrol Dönüşüm Projesi” kapsamında tüm iş süreçlerinin, süreçlere ilişkin risk ve kontrol
faaliyetlerinin yeniden belirlendiği, ilgili personele kapsamlı eğitimler verildiği görülmüştür.
İdarenin mali yönetim ve kontrol sistemine ilişkin unsurlarından biri olan ön mali
kontrol, yeterli ve etkili bir kontrol ortamının oluşturulabilmesi için son derece önemlidir. 2021
yılında yetki imza devri yönergesi çıkarılarak ön mali kontrolde yeknesaklık sağlanmıştır.
Diğer taraftan stratejik yönetim anlayışının temel dokümanı olan İdare Faaliyet Raporu
üst yönetici tarafından zamanında onaylanmadığından mevzuatta belirtilen sürede
yayımlanamamaktadır. Bu durum, 2018 yılından beri devam etmektedir.
Ayrıca harcama birimlerinin birçoğu tarafından görev dağılımı çizelgesi ve fonksiyonel
teşkilat şeması hazırlanmamış, hassas görevlere ilişkin prosedürler belirlenmemiştir. Bununla
birlikte Bakanlığın vizyon, misyon, stratejik amaç ve hedeflerini gerçekleştirmesini
engelleyebilecek kurumsal riskler tespit edilmemiş ve Konsolide Risk Raporu ile Risk Strateji
Belgesi hazırlanmamıştır. İç Denetim Birimi Başkanlığında 55 adet iç denetçi kadrosu
bulunmasına rağmen, hâlihazırda 15 adet iç denetçi atanmıştır.
6. DENETİM GÖRÜŞÜ
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 yılına ilişkin yukarıda belirtilen ve kamu idaresi
tarafından sunulan; geçerli finansal raporlama çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve
tablolarının, “Denetim Görüşünün Dayanakları” bölümünde belirtilen hesap alanları hariç tüm
önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği kanaatine varılmıştır.
7. DENETİM BULGULARI
Raporda yer alan bulgular, denetimler sonucunda tespit edilen hususlara kamu idaresi
tarafından verilen cevapların değerlendirilmesi suretiyle düzenlenmiştir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 12
T.C. Sayıştay Başkanlığı
A. DENETİM GÖRÜŞÜNÜN DAYANAĞI BULGULAR
Bu bölümde, mali rapor ve tablolara verilen görüş ile ilgili olan bulgular yer almaktadır.
BULGU 1: Tahsisli Kullanılan Taşınmazların Bakanlık Mali Tablolarında Yer
Almaması
Bakanlığa tahsisli taşınmazların muhasebe kayıtlarına intikal ettirilmediği görülmüştür.
Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik’in geçici 1’inci
maddesine göre tahsisli taşınmazların fiili envanterinin emlak vergi değerleri üzerinden
tamamlanması, kayıt ve kontrol işlemleriyle görevli birimlerce ilgili form ve icmal cetvellerine
kaydedilmesi ve rayiç değer üzerinden kayıtların düzeltilmesi gerekmektedir.
(Mülga) Maliye Bakanlığı bünyesinde yer alan Milli Emlak Genel Müdürlüğünün, 1
sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi doğrultusunda Çevre ve Şehircilik Bakanlığının hizmet
birimlerine dâhil edilmesiyle Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazlar ve Devletin hüküm ve
tasarrufu altındaki yerlerin edinim, yönetim ve elden çıkarılmasına ilişkin işlemleri yürütmek,
kamu idarelerinin taşınmazları ile ilgili kayıt ve yönetim esaslarını belirlemek Çevre ve
Şehircilik Bakanlığına verilmiştir.
Bu kapsamda yapılan devir çalışmaları sırasında 2019 yılı Sayıştay Denetim Raporunda
da belirtildiği üzere, Bakanlığın bilançosunda yer alan taşınmaz hesapları tamamıyla Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı defterlerine devredilmiş, ancak Bakanlığa tahsisli taşınmazlar için gerekli
muhasebe kayıtları yapılmamıştır.
Yapılan incelemelerde;
2020 yılı itibarıyla Bakanlığın kullanımında olan taşınmazlar kapsamında, Destek
Hizmetleri Dairesi Başkanlığınca, kendi yönetiminde bulunan hizmet binaları için Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı ile irtibata geçildiği, yeniden rayiç bedel tespit çalışmalarının başlatıldığı
ancak söz konusu çalışmaların 2020 yılı itibarıyla muhasebe kayıtlarına yansıtılmadığı,
Bakanlığın diğer birimlerinin kullanımındaki taşınmazlar için ise henüz çalışmalara
başlanılmadığı tespit edilmiştir.
Bakanlık birimleri bulgu üzerine tahsisli taşınmazlara ilişkin değerleme ve kayda alma
çalışmalarına hız kazandırmış ve Bakanlığa tahsisli 6 adet hizmet binası için taşınmaz
değerleme komisyonu kurularak değer tespiti yapılmış ve 2021 yılı Mali tablolarına
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 13
T.C. Sayıştay Başkanlığı
yansıtılmıştır. Ancak Vergi Denetim Kurulu Başkanlığına tahsisli taşınmazlar ile taşra
birimlerine tahsisli taşınmazların kaydına ilişkin çalışmalar halen tamamlanmamıştır.
Bu kapsamda Hazine ve Maliye Bakanlığına tahsisli taşınmazların tespit edilerek
MYMY hükümleri gereğince rayiç bedeller üzerinden yeniden kayda alınarak yardımcı
hesaplar itibarıyla izlenmesi gerekmektedir.
Sonuç olarak, Bakanlığa tahsisli taşınmazlar muhasebe kayıtlarına alınmadığı için 2020
yılı mali tablolarında 250 Arazi ve arsalar, 251 Yeraltı ve yerüstü düzenleri, 252 Binalar, 257
Birikmiş amortismanlar ile 500.12 Tahsisli kullanılan taşınmazlar hesabı itibarıyla hataya
neden olunmuştur.
BULGU 2: Hazineye Ait Madeni Para, Madalyon ve Madalya Arşivinin Taşınır ve
Muhasebe Sistemlerinde İzlenmemesi
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan madeni para,
madalyon ve madalya arşivinin taşınır ve muhasebe sisteminde izlenmediği görülmüştür.
4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve
Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 106’ncı maddesinin
birinci fıkrasının (e) bendinde, “Hazinenin para, madalyon ve madalya arşivini oluşturmak”
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.
Anılan görev gereğince Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü bünyesinde
oluşturulan arşivde 31.12.2020 tarihi itibarıyla yaklaşık 13.334 çeşit olmak üzere toplam 44.251
adet madeni para, hatıra para, madalyon, madalya, nişan, takı, sembol, ziynet ve muhtelif eşya
bulunmaktadır. Darphane arşivlerinde bulunan bu koleksiyon içinden seçilen 2571 parça eser
ise gerekli güvenlik önlemlerinin alındığı Sergi Salonunda sergilenmektedir. Koleksiyona dahil
eser sayısı Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından her yıl üretilen para,
madalyon ve madalyalardan ikişer adedinin eklenmesi ile büyümeye devam etmektedir.
Yapılan incelemelerde ise, Genel Müdürlük bünyesinde bulunan kasalarda saklanan ve
sergi salonunda sergilenen bu koleksiyona dâhil para, madalyon ve madalyalar ile tarihi, antika,
eski eser niteliği taşıyan taşınırların; her bir taşınıra sıra numarası verilmek suretiyle bir deftere
kaydedilerek takibi yapılmasına rağmen 2020 yıl sonu itibarıyla taşınır ve muhasebe
kayıtlarında yer almadıkları tespit edilmiştir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 14
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Bilindiği üzere, kamu idarelerine ait taşınır malların kaydı, muhafazası ve kullanımı ile
yönetim hesabının verilmesi, merkez ve taşrada taşınır yönetim sorumlularıyla bunlar adına
görev yapacak olanların belirlenmesi ve kamu idareleri arasında taşınırların bedelsiz devri ile
tahsisine ilişkin esas ve usuller Taşınır Mal Yönetmeliği’nde belirlenmiştir. Anılan Yönetmelik
gereğince bu arşive dâhil söz konusu taşınırların değeri tespit edilerek 255.06 Tarihi veya Sanat
Değeri Olan Demirbaşlar Hesabına giriş kayıtlarının yapılması, taşınır işlem fişlerinin
düzenlenmesi, sicil numaralarının verilmesi, ilgili defter ve cetvellerin düzenlenerek Taşınır
Mal Yönetim Hesabına eklenmesi gerekmektedir.
Kamu idaresince, 2021 yılında söz konusu taşınırların taşınır ve muhasebe sistemine iz
bedeli ile kayıt edildiği belirtilmiş olmakla birlikte söz konusu kaydın Darphane ve Damga
Matbaası Genel Müdürlüğü Döner Sermaye muhasebe sistemine yapıldığı anlaşılmıştır.
Yukarıda da bahsedildiği üzere Hazinenin para, madalyon ve madalya arşivini oluşturmak
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmaktadır.
Dolayısıyla Hazineye ait madeni para, madalyon ve madalya arşivi döner sermaye hesabına
değil Genel Müdürlüğün muhasebe sisteminde değer tespit komisyonun takdir ettiği değer
üzerinden, değer tespit komisyonunca değeri tespit edilemeyeceğine karar verilenler de iz
bedeli üzerinden kayıt altına alınmalıdır.
Sonuç olarak, 2018 ve 2019 yılı Sayıştay Denetim Raporlarında da belirtildiği üzere,
Hazineye ait madeni para, madalyon ve madalya arşivinin taşınır ve muhasebe sisteminde
izlenmemesi sonucunda 2020 yılı mali tablolarında 255.06 Demirbaşlar ve 500.02.03.06 Net
Değer hesabı itibarıyla hataya neden olunmuştur.
BULGU 3: Türev Ürün İşlemlerine İlişkin Faiz Gelir ve Giderlerinin Muhasebe
Kayıtlarına Hatalı Aktarılması
Bakanlıkça borç ve risk yönetimi kapsamında kullanılan türev ürünlere ilişkin işlemlerin
muhasebeleştirilmesi ve raporlanmasının ilgili mevzuata uygun olarak yürütülmediği
görülmüştür.
4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un
3’üncü maddesi ile türev ürün; Devlet borcunun etkin bir şekilde idare edilebilmesi ve risk
yönetimi amacıyla yurt içi veya uluslararası sermaye piyasalarında kullanılan her türlü finansal
araç olarak tanımlanmıştır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 15
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin (GYMY) “Borçlanma ve borçlanma
maliyetleri” başlıklı 35’inci maddesinin son fıkrasında yurtiçi veya uluslararası sermaye
piyasalarında kullanılan türev ürünlerin muhasebe sisteminde izleneceği belirtilmiş ve anılan
Yönetmelik’te bu kapsamda 134-Türev ürün alacakları hesabı ile 334-Türev ürün borçları
hesabı ihdas edilip türev ürünler sebebiyle ortaya çıkacak alacak ve borç işlemlerinin bu
hesaplar vasıtasıyla muhasebeleştirileceği hüküm altına alınmıştır.
Özellikli bir yapıya sahip olmakla beraber Yönetmelik’te türev ürün hesapları için
ayrıntılı bir düzenleme olmadığından türev ürün alacak ve borçlarının Yönetmelik'in alacak ve
borç kayıtlarına ilişkin genel hükümleri gereğince bir taraftan 134 ve 334 no.lu Hesaplar
üzerinden bilançoya yansıtılması, diğer taraftan 600 Gelirler hesabı ve 630 Giderler hesabı ile
tahakkuk ettirilip, buradan sonuç hesaplarına yansıtılarak faaliyet tablosunda gösteriminin
sağlanması gerekmektedir.
Ancak, Muhasebat Genel Müdürlüğünün 20.05.2008 tarih ve 07098 nolu yazısı ve
Bakanlık Makamı tarafından 21.02.2019 tarih ve 3884 nolu onay doğrultusunda yapılan türev
ürünlere ilişkin muhasebe kayıtlarının yukarıda belirtilen genel çerçeveye aykırı olacak şekilde;
- Türev ürün anlaşmaları sebebiyle doğan alacak ve borçların (faiz, vb.) ilgili bilanço
hesapları olan 134 ve 334 no.lu hesapları ile ilgili faaliyet tablosu hesapları olan 600 ve 630
no.lu hesapları kullanılarak tahakkuk ettirilmeksizin, sadece ödeme ve tahsilat aşamasında
banka hesapları ile beraber çalıştığı,
- Türev ürün alacaklarının tahsilâtında 134 no.lu hesap yerine, yükümlülük hesabı olan
334 no.lu hesabın; türev ürün borçlarının ödenmesinde ise 334 no.lu hesap yerine, varlık hesabı
olan 134 no.lu hesabın kullanıldığı,
- Türev ürün alacak ve borçları sebebiyle ortaya çıkan gelir (4.587.497.504,14 TL) ve
giderin (2.813.335.436,71 TL) yıl içerisinde 600 ve 630 no.lu Hesaplar vasıtasıyla kayıtlara
alınmadığı, yılsonunda 134 ve 334 no.lu hesaplar ters kayıtla kapatılarak aradaki
1.774.162.067,43 TL’lik farkın faaliyet geliri olarak kaydedildiği,
- Faaliyet sonuçları itibarıyla hataya yol açılmamakla birlikte 600 ve 630 no.lu
hesapların mali tabloda eksik raporlandığı,
tespit edilmiştir.
Kamu idaresince, Muhasebat Genel Müdürlüğünden alınan görüş doğrultusunda bahse
konu muhasebe kayıtlarının gerçekleştirildiği ve mevzuata uygun olduğu ifade edilmiş ise de,
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 16
T.C. Sayıştay Başkanlığı
genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin muhasebe işlemleri başta 5018 sayılı Kanun’un
49’uncu maddesi olmak üzere, bu Kanuna dayanılarak çıkarılan Genel Yönetim Muhasebe
Yönetmeliği ile Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği (MYMY) tarafından
düzenlenmektedir.
GYMY ve MYMY uluslararası standartlar (muhasebe ve raporlama standartları) esas
alınarak yapılan düzenlemeler olup GYMY’de genel çerçevesi ortaya konulmuş olan bir
hesabın işleyişine ilişkin ayrıntılı düzenlemeler (merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri
için) MYMY ile yapılmaktadır. İlgili düzenlemenin MYMY’de yer almaması durumunda, bu
duruma açıklık getirecek olan dokümanların hem GYMY genel ilkelerine hem de GYMY’nin
referans aldığı uluslararası standartlara uygun olması gerektiği açıktır. Eğer bir işlemin, niteliği
itibarıyla istisna teşkil eden bir özelliği var ise, bu istisnanın da yine mevzuatında yer verilmek
suretiyle düzenlenmesi gerekmektedir.
Buna karşın, GYMY ve MYMY’de türev işlemlerinin muhasebeleştirilme politika ve
ilkeleri konusunda standartlara uygun ve detaya inen açıklamaların yer almadığı müşahede
edilmektedir. Nitekim kamu idaresince de belirtildiği üzere, Devlet Muhasebe Standardı 29'un
uluslararası standart karşılığı olan standardın IPSAS Kurulu (IPSAS Board) tarafından
güncellenmesi nedeniyle, Devlet Muhasebesi Standartları Kurulu tarafından da DMS 29’un
güncellenecek olması ve bu çerçevede yapılacak olan yönetmelik değişikliğinin bulgu konusu
edilen sorunların çözümüne katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.
2019 Sayıştay Denetim Raporunda da yer verildiği üzere, türev ürün anlaşmaları
gereğince önceden belirlenmiş dönemler itibari ile ödeme yükümlülüğü ve tahsilat imkânı
verecek varlık ve yükümlülüklerin (faiz, vb.) muhasebeleştirilmesinde ilgili mevzuat
hükümlerinde yer alan genel kuralların da dikkate alınması ve bu işlemlerin alacak ve borç
olarak bilançoya, gelir ve gider olarak da faaliyet sonuçları tablosuna yansıtılması
gerekmektedir.
Sonuç olarak, 2020 yılı mali tabloları; türev ürün alacaklarının tahsilatı ve türev ürün
borçlarının ödenmesinde yapılan mevzuata aykırı kayıt nedeniyle 134 ve 334 no.lu hesaplar
itibarıyla doğru ve güvenilir bilgi sunmamakta, türev ürün işlemleri sebebiyle doğan varlık ve
yükümlülüklerin faaliyet hesaplarıyla ilişkilendirilmeksizin muhasebeleştirilmesi nedeniyle de
600 no.lu hesap itibarıyla 4.587.497.504,14 TL, 630 no.lu hesap itibarıyla 2.813.335.436,71 TL
tutarında eksik bilgi sunmaktadır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 17
T.C. Sayıştay Başkanlığı
BULGU 4: Avukatlık Vekâlet Ücretlerine İlişkin Muhasebe Kayıtlarının Hatalı
Tutulması
Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğü tarafından takip edilen davalar
neticesinde hak kazanılan veya ödenen avukatlık vekâlet ücretlerine ilişkin muhasebe
kayıtlarının hatalı olduğu görülmüştür.
659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk
Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin KHK'nın 14’üncü maddesi ile Vekâlet Ücretlerinin
Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 6’ncı maddesinde hak kazanılan
avukatlık vekâlet ücretlerinin kimlere, hangi oranlarda dağıtılacağı, kişilere dağıtılacak tutarın
yıllık üst sınırı, limit fazlası tutarın dağıtımı düzenlenmiş olup, dağıtım sonunda arta kalan limit
fazlası tutarların da tahsilini takip eden üçüncü bütçe yılı sonunda idarenin bütçesine gelir
kaydedilmesi öngörülmüştür.
Genel Bütçe Ortak Detaylı Hesap Planında ise vekalet ücretlerine ilişkin aşağıda sayılan
yardımcı hesap kodları ihdas edilmiş ve hesapların kullanım şekli 12.07.2012 tarihli Avukatlık
Vekâlet Ücretleri konulu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Yazısı ile açıklanmıştır. Söz
konusu Genel Yazı ve Hesap Planına göre;
- Muhasebe birimlerinin, tahsil ettikleri vekâlet ücreti tutarlarını 333.18.01 Dağıtılacak
Vekâlet Ücretleri yardımcı hesabına kaydetmesi, merkez dışı muhasebe birimlerinin bu
tutarları 511 Muhasebe Birimleri Arası İşlemler Hesabı vasıtasıyla merkez muhasebe birimine
aktarması,
- 333.18.02 no.lu hesabın %55 oranında dağıtılacak payın, 333.18.03 no.lu hesabın
%40 oranında dağıtılacak payın, 333.18.05 no.lu hesabın ise limit fazlası olarak ödenmesi
gereken tutarların izlenmesinde kullanılması,
- Üçüncü bütçe yılının sonuna kadar dağıtılamayan vekâlet ücreti tutarlarının
333.18.01 no.lu hesaba borç, 600.03.01.02.03 Avukatlık Vekâlet Ücreti Gelirleri yardımcı
hesabına alacak kaydedilerek bütçe hesaplarına da gerekli yansıtma kayıtlarının yapılması,
gerekmektedir.
Genel bütçeli bir idarenin taraf olduğu ve kaybettiği bir dava sonucunda karşı taraf
avukatına ödenen vekâlet ücretlerinin ise Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğünün
22.06.2016 tarih ve 90192509-220.05-12007 sayılı Avukatlık Vekâlet Ücreti Ödemeleri konulu
yazısında açıklandığı üzere, gerekli yasal kesintiler yapıldıktan sonra giderleştirilmesi ve diğer
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 18
T.C. Sayıştay Başkanlığı
taraftan 998.01 Avukatlık Vekâlet Ücretleri ve 999 Diğer Nazım Hesaplar Karşılığı no.lu
hesaplar aracılığıyla nazım hesaplarda da takip edilmesi gerekmektedir.
Avukatlık vekâlet ücretlerinin muhasebe kayıtlarına ilişkin yapılan incelemelerde;
- Yönetmelik’in ekinde yer alan tabloya göre Genel Müdürlüğe bildirilen tahsil edilen
vekalet ücreti tutarları ile muhasebe kayıtlarına göre tahsil edilen tutarların uyumlu olmadığı,
- Dağıtılacak vekalet ücretine ilişkin 333.18.02, 333.18.03 ve 333.18.05 no.lu
yardımcı hesapların yalnız merkez muhasebe biriminde kullanılması gerektiği halde, tahsilat
yapan taşra muhasebe birimlerince de kullanıldığı,
- Taşra birimlerince 333 Emanetler hesabının farklı alt kodları ile de tahsilat yapıldığı,
- Taşrada biriken 333.18 no.lu hesapta yılsonunda merkez saymanlığına aktarılmamış
bakiye kaldığı,
- Taşra birimlerince tahsilat sırasında emanete alınmaksızın doğrudan gelir kaydedilen
tutarlar olduğu,
- Karşı taraf avukatına ödenen vekâlet ücretleri için 998.01 ve 999 no.lu hesap
kayıtlarının yapılmadığı,
tespit edilmiştir.
2019 yılı Sayıştay Denetim Raporunda da yer verilen söz konusu tespitlerle ilgili olarak
kamu idaresince, tahsilat ve ödeme işlemlerinin sistem üzerinden yapılması için Merkez
Erişimli Taşra Otomasyon Projesi (METOP) sistemi ile Bütünleşik Kamu Mali Yönetim ve
Bilişim Sistemi arasında entegrasyon sağlanmasına yönelik çalışmaların devam ettiği ifade
edilmiş olmakla birlikte, tespitlerin 2020 yılı itibarıyla mevcudiyetini koruduğu görülmüştür.
Sonuç itibarıyla, tahsil edilen veya karşı taraf avukatına ödenen avukatlık vekalet
ücretlerinin hatalı muhasebeleştirilmesinin önüne geçmek, tahsilat ve aktarımların takibini
sağlayabilmek için muhasebe sisteminin geliştirilmesi, hesap kodu, tahsilat ve merkez
muhasebe birimine aktarımların düzenli yapılabilmesi için de kontrol mekanizmalarının
oluşturulması gerekmektedir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 19
T.C. Sayıştay Başkanlığı
BULGU 5: Kredi Devralma ve İkraz Anlaşmaları Uyarınca Belirlenen ve Faaliyet
Dönemi İtibarıyla Tahakkuk Edecek Olan Gelirlerin Risk Hesabı Alacakları Hesabında
Takip Edilmemesi
Hazine garantileri ve risk yönetimi kapsamında Bakanlığa karşı ödeme yükümlülüğü
bulunan kamu kurum ve kuruluşları tarafından yapılacak olan faiz ve benzeri diğer ödemelerin
Risk hesabı alacakları hesabında takip edilmediği görülmüştür.
4749 sayılı Kanun’un “Risk hesabı” başlıklı 13’üncü maddesinde; hazine garantileri ve
risk yönetimi kapsamında Bakanlık tarafından ödenen bütün tutarların Türkiye Cumhuriyet
Merkez Bankası nezdinde oluşturulan risk hesabından karşılanacağı, hesaptan yapılan ödemeler
karşılığında ilgili kurum ve kuruluşlardan yapılan her türlü geri ödemenin de hesabın gelir
kaynakları arasında olduğu,
Hazine Alacaklarının Yönetimi, Takip ve Tahsiline Dair Yönetmelik’in 6’ncı
maddesinde; Hazinece verilen garantiler kapsamında Bakanlıkça üstlenilen tutarların takip ve
tahsilinin temini amacıyla Bakanlık ile Bakanlığa karşı ödeme yükümlülüğü bulunan kamu
kurum ve kuruluşları arasında Kredi Devralma (Garanti Üstlenim) ve İkraz Anlaşması
imzalanacağı, üstlenilen tutarlardan oluşan Hazine alacakları için uygulanacak faiz oranının
Hazinenin borçlanma maliyetleri dikkate alınarak Bakanlık tarafından belirleneceği,
Risk Hesabı ile İlgili Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in Risk
Hesabının işleyişini düzenleyen 8’inci maddesinde, Risk Hesabının muhasebeleştirilmesine
ilişkin işlemlerin MYMY'de yer alan hükümlere göre yürütüleceği,
MYMY'nin 522’nci maddesinde, Hazine garantileri ve risk yönetimi kapsamında
kuruluşlar adına risk hesabından ödenen tutarlar ve bu tutarlardan ilgili kurumlarca yapılacak
olan her türlü geri ödeme ile ertelenen tutarların izlenmesi için 954 Risk hesabı alacakları hesabı
ve 955 Risk hesabı alacakları karşılığı hesabının kullanılacağı, risk hesabı alacakları hesabında
yer alan tutarlardan, ikraz anlaşmalarında öngörülen sürelerde kurumlarca risk hesabına geri
ödenmeyen tutarların, bu hesaba alacak ve borç kaydedilerek takibe alınacağı,
hüküm altına alınmıştır.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerince; Bakanlık tarafından Hazine garantileri
kapsamında üstlenimi yapılan tutarların Kredi Devralma (Garanti Üstlenim) ve İkraz
Anlaşmalarında belirlenen vade, faiz vb. geri ödeme koşullarına uygun olarak takip ve tahsilinin
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 20
T.C. Sayıştay Başkanlığı
yapılması, Risk Hesabının anapara, faiz vb. her türlü alacakları ile bu alacaklardan geri
ödenmeyen tutarlara ilişkin kayıtların 954 ve 955 no.lu hesaplar kullanılarak Bakanlık mali
tablolarına intikal ettirilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde; üstlenilen ödemeler karşılığı doğan alacaklar için Kredi
Devralma (Garanti Üstlenim) ve İkraz Anlaşmalarının imzalanması ile bu anlaşma
hükümlerinde yer alan toplam anapara tutarının 954 ve 955 no.lu Hesaplar aracılığıyla kayıtlara
alındığı, ancak bu anlaşma hükümleri uyarınca kuruluşlardan alınacak faiz tutarlarına ilişkin
gelir tahakkuk kayıtlarının muhasebe kayıtlarına intikal ettirilmediği görülmüştür.
Risk Hesabı, Hazine garantileri kapsamında Bakanlıkça verilmiş olan taahhütlerin
gerçekleşmesi durumunda yapılacak olan ödemelerin karşılanması amacıyla oluşturulmuş özel
bir hesap olarak tanımlanmış olmakla birlikte, bu hesabın alacakları Hazine alacaklarının tabi
olduğu usul ve esaslar ile takip ve tahsil edilmekte ve Bakanlık mali tablolarında yer almaktadır.
Kurumlarca Risk Hesabına vadesinde geri ödenmeyerek takibe alınan faiz, gecikme
zammı vb. alacaklar, tahakkuk esaslı muhasebe sistemi gereğince 954 no.lu hesaba
kaydedilirken, vadesinde ödenen faiz alacakları için aynı minvalde bir tahakkuk kaydı
yapılmamaktadır.
Bakanlığın, Risk Hesabı dışındaki alacakları için gelir tahakkuk hesapları kullanılmakta
iken Risk Hesabı alacaklarından doğan gelir tahakkuklarına ilişkin mezkûr mevzuat ile ayrı bir
tahakkuk hesabı öngörülmediğinden Hazine alacakları için uygulanan muhasebe usul ve
esaslarının Risk Hesabı alacakları için de uygulanması gerekmektedir.
2019 yılı Sayıştay Denetim Raporunda da yer verilen söz konusu hususla ilgili olarak
kamu idaresince, 2021 yılı içerisinde bulgunun gereğinin yerine getirileceği ifade edilmiş
olmakla birlikte yukarıda yer verilen değerlendirmenin 2020 yılı itibarıyla mevcudiyetini
koruduğu görülmüştür.
Sonuç itibarıyla Kredi Devralma (Garanti Üstlenim) ve İkraz Anlaşmaları uyarınca
belirlenen ve faaliyet dönemi itibarıyla tahakkuk edecek olan gelirlerin (faiz ve benzeri diğer
ödemelerin) dönemsellik ilkesine uygun olarak Risk Hesabı alacaklarına ilişkin gelir tahakkuk
kayıtlarının yapılması ve gelirlerin ilgili dönemle ilişkilendirilerek Bakanlık mali tablosuna
intikalinin sağlanması gerekmektedir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 21
T.C. Sayıştay Başkanlığı
BULGU 6: KİT’lerden Avans Olarak Tahsil Edilmesine Karar Verilen Temettü
Tutarlarının Avans Şeklinde Muhasebeleştirilmemesi
Hazine ve Maliye Bakanlığının pay sahibi olduğu Kamu İktisadi Teşebbüslerinden 233
sayılı KHK hükümleri çerçevesinde yapılan tahsilatlar kapsamındaki temettü avanslarının,
işlemin mahiyetine uygun olacak şekilde muhasebe kayıtlarına yansıtılmadığı görülmüştür.
Sermayesi Devlete ait olan şirketlerde Hazinenin pay sahipliğine ilişkin yetkiler, Devlet
tüzel kişiliği adına Hazine ve Maliye Bakanlığınca temsil edilmekte olup; Bakanlık bu yetkisini,
sermayesinin tamamı Devlete ait olan şirketler için 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri
Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümleri çerçevesinde kullanmaktadır. KİT’ler
tarafından elde edilen kârların anılan KHK’nın 36’ncı madde hükümleri uyarınca Bakanlığa
aktarılması gerekmekte olup, KHK’nın 37/A maddesinde; Bakanlığa devredilmesi gereken
temettü tutarları ve ödeme tarihlerini içeren ödeme planını belirleme yetkisinin Bakana ait
olduğu ifade edilmiştir.
Bu hükme istinaden Bakanlık, kuruluşların finansal durumlarını da göz önünde
bulundurarak tahsilat yapılacak ya da avans temettü tahsilatının yapılacağı KİT’leri
kararlaştırmakta, kuruluşlardan tahsil edilmesine karar verilen tutarlar için ise ödeme planını
belirlemektedir. Ancak, avans olarak tahsil edilmesine karar verilen tutarlar, henüz
kesinleşmemiş bir dönem kârına yönelik olduğu için, dönem kârı kesinleşene kadar Bakanlık
açısından bir varlık değil yükümlülük durumundadır.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin konuyla ilgili “349 Alınan diğer avanslar”
hesabına ilişkin 275’inci maddesinde; hesabın, alınan diğer kısa vadeli avansların izlenmesi
için kullanılacağı, ayrıca bir yıl veya faaliyet dönemi ile sınırlı olarak alınan diğer avans
tutarları ile uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki alınan diğer avanslar
hesabında kayıtlı tutarlardan dönem sonlarında vadeleri bir yılın altına inenlerin bu hesaba
kaydedileceği hükmüne yer verilmiştir.
Yukarıdaki açıklamalar ve Yönetmelik'in ilgili hükmünden görüleceği üzere, avans
temettü niteliğindeki tahsilatların 349 Alınan diğer avanslar hesabında yükümlülük olarak
kayda alınması, kesinleşen dönem kârları üzerinden temettü oluşması halinde ise mahsup
işlemlerinin gerçekleştirilerek yükümlülük tutarlarının kapatılması gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde ise, tahsiline karar verilen tutarların hangilerinin avans
olduğunun temettü onaylarında belirtildiği, ancak muhasebe kayıtlarında avans olarak tahsil
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 22
T.C. Sayıştay Başkanlığı
edilen tutarlar için yükümlülük kaydı yapılmadığı, tahsil edilmesi öngörülen tutarların 120
Alacaklar hesabı ve 600 Gelirler hesabı ile ilişkilendirilerek mali tablolara yansıtıldığı ve 2020
yılı sonu itibarıyla önceki yıllarda alınmış avanslardan dönem kârına mahsup edilmemiş halen
2.853.308.040,12 TL’lik tutarın olduğu tespit edilmiştir.
Bu itibarla, Bakanlık tarafından KİT'lerden avans temettü olarak tahsil edilen tutarlar
349 Alınan diğer avanslar hesabında yükümlülük olarak muhasebe kayıtlarına alınmadığı için
2020 yılı Bilançosunda 2.853.308.040,12 TL tutarında hataya neden olunmuştur.
BULGU 7: Takipli Alacağa Dönüşen İdari Para Cezalarının Bakanlık Mali
Tablosunda Raporlanması
Süresinde tahsil edilemediği için takipli alacağa dönüşerek Gelir İdaresi Başkanlığına
devredilmesi gereken idari para cezalarının, 121 Gelirlerden Takipli Alacaklar hesabında
izlendiği görülmüştür.
İdari para cezalarına ilişkin yasal düzenlemenin yer aldığı 5326 sayılı Kabahatler
Kanunu’nun 17’nci maddesinde bulgu konusu hususa ilişkin olarak;
5018 sayılı Kanun'a ekli (I), (II) ve (III) sayılı cetvellerde yer alan kamu idareleri
tarafından verilen idarî para cezalarının, ilgili kanunlarında aksine bir hüküm bulunmadıkça,
genel bütçeye gelir kaydedileceği, genel bütçeye gelir kaydedilmesi gereken idarî para
cezalarına ilişkin kesinleşen kararların, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü
Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilmek üzere Maliye Bakanlığınca belirlenecek
tahsil dairelerine gönderileceği ifade edilmiştir.
Anılan madde hükmü uyarınca; kanuni ödeme süresi ya da kesinleşme tarihi içerisinde
tahsil edilemeyerek takipli alacağa dönüşen idari para cezalarının, 6183 sayılı Kanun hükümleri
uyarınca takip ve tahsil edilmesi gerekmektedir. Mezkûr Kanun hükümlerine tabi Devlet
alacağı niteliği kazanan söz konusu idari para cezalarını tahsil etme görevi ise 4 sayılı
Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların
Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 137'nci maddesi hükmü uyarınca Gelir
İdaresi Başkanlığına (GİB) aittir.
Nitekim GİB’in 442 Seri No'lu Tahsilat Genel Tebliği’nde de ödeme veya kesinleşme
süresi içerisinde ödenmeyen idari para cezalarına ilişkin idari yaptırım kararlarının, kararın
kesinleşmesini müteakip tahsil için ilgili vergi dairesine gönderileceği hükmüne yer verilerek
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 23
T.C. Sayıştay Başkanlığı
takipli hale gelen idari para cezalarının tahsil edilmesi görevinin kendisinde olduğu hususu
vurgulanmıştır.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri gereğince, genel bütçe geliri olarak kayıtlara
alınmakla beraber kanuni ödeme süresi ya da kesinleşme tarihi içerisinde tahsil edilmeyen idari
para cezalarını 6183 sayılı Kanun hükümleri uyarınca takip ve tahsil etme görev ve yetkisi,
cezayı kesen kuruma değil GİB’e aittir. Bu yetkinin GİB’e geçtiği tarih itibarıyla cezayı kesen
kurumun tasarruf alanından çıkan söz konusu alacakların ve bunlara ilişkin muhasebe
kayıtlarının anılan Başkanlığa aktarılması, dolayısıyla tahakkuk tarihinde Hazine ve Maliye
Bakanlığınca 120 Gelirlerden alacaklar hesabı ile kayıtlara alınan idari para cezalarından süresi
içerisinde tahsil edilmeyenlerin Bakanlık hesaplarından çıkarılarak GİB hesaplarına
aktarımının sağlanması gerekmektedir.
Ancak yapılan incelemelerde; takipli alacak niteliği kazanan 16.464.831,27 TL
tutarındaki idari para cezasının Bakanlık hesaplarından çıkarılmayarak mali tablolarda
raporlandığı tespit edilmiştir. Söz konusu husus 2019 yılı Sayıştay Denetim Raporunda da yer
almıştır.
Sonuç olarak, tahsil edilemeyerek takipli alacağa dönüşen idari para cezaları kayıtlardan
çıkarılmadığı için 2020 yılı mali tablolarında 121 Gelirlerden takipli alacaklar hesabı itibarıyla
hataya neden olunmuştur.
BULGU 8: İlama Bağlı Ödemelerin ve Muhasebe Kayıtlarının Zamanında
Yapılmaması
Bakanlık tarafından yapılan ilama bağlı ödemelerde; ilam ödemelerinin yasal süresi
içinde yapılmasında aksaklıklar olduğu, bu durumun katlanılan faiz ve icra masrafı yükünü
artırdığı ve ilamda yer alan tutarların ödeme aşamasına kadar muhasebe kayıtlarına
yansıtılmadığı görülmüştür.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28’inci maddesinin birinci fıkrasında
idari davalarda, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 142’nci maddesinin onuncu
fıkrasında ise ceza davalarında idarenin işlem tesis etmesi gereken süreler açıklanmıştır. Anılan
Kanunlarda, tazminat tutarlarının idari davalarda kararın idareye tebliğinden itibaren, ceza
davalarında ise kararın kesinleşmesi ve davacının banka hesap numarası bildiriminden itibaren
30 gün içerisinde ödenmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 24
T.C. Sayıştay Başkanlığı
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 34’üncü maddesine göre de,
kamu idarelerinin nakit mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması halinde giderlerin
muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödenmesi gerekmekte olup, bu kapsamda ilama bağlı
borçlara, ödenmemesi halinde gecikme cezası veya faiz gibi ek yük getirecek borçlara ve
ödenmesi talep edilen emanet hesaplarındaki tutarlara öncelik verilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde;
- İlam ödemeleri için belirlenen ödenek tutarlarının, ödeme bekleyen ilamlar için yeterli
olmaması ve ödenek temin ve gönderme işlemlerinin tamamlanmasının vakit alması nedeniyle
30 gün içerisinde ödeme yapılmasında gecikme yaşanabildiği, ödemelerin zamanında
yapılamamasının, davacı tarafa yapılan faiz ödemelerinin artmasına ve davacının icraya
başvurması sonucu ayrıca icra vekâlet ücreti, masraf ve faiz ödenmesine yol açtığı,
- Söz konusu ilam ödemelerinin davacıya ödeme yapılması aşamasına kadar muhasebe
kaydına alınmadığı, bu durumun ertesi yıla sarkan ödemeler olması halinde bahse konu ilam
giderlerinin ilgili olduğu yılda Faaliyet Sonuçları Tablosuna yansıtılamamasına yol açtığı,
tespit edilmiştir.
Her ne kadar kamu idaresince ilama bağlı borç giderlerinin yılı ödenekleri çerçevesinde
planlanmakta olduğu, gerekli revize işlemleri gerçekleştirilerek mevcut ödenekler dahilinde
gecikmeksizin ödenek dağıtım ve ödeme işlemlerinin yapıldığı ifade edilmekte olsa da,
uygulamada yasal süreler içerisinde ödeme yapılmasında sıkıntılar olduğu, faiz ve icra giderleri
ödendiği görülmektedir.
İlam ödemelerine ilişkin ödenek kalemlerinin başlangıç ödeneği ile yıl sonu kullanılan
ödenek tutarlarına bakıldığında, son üç yıllık dönemde sırasıyla 2018 yılında %395, 2019
yılında %152, 2020 yılında %285 oranında başlangıç ve yıl sonu ödenekleri arasında fark
olduğu, dolayısıyla başlangıç ödeneğinin çok yetersiz belirlendiği anlaşılmaktadır. Bu durum
yıl içerisinde ödenek taleplerinin karşılanmasında devamlı olarak ödenek temini için yazışma
vb. işlem yapılmasını gerektirmekte, mevzuatta öngörülen 30 günlük süre sürenin de aşılmasına
neden olmaktadır.
Bilindiği üzere, 2020 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun “Bütçe Kanunlarının
Bazı Ödeneklerin Kullanımına ve Harcamalara İlişkin Esaslar” başlıklı E Cetvelinde; mahkeme
harç ve giderlerinin ödenek gönderme belgesi aranmaksızın ödenebileceği ve gerekli ödeneğin
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 25
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Strateji ve Bütçe Başkanlığı bütçesinin Özellikli Giderleri Karşılama Ödeneği tertibinden talep
edileceği belirtilmiştir. Ancak, anılan hüküm ile sadece dava giderleri için istisna tanınmış,
ilama bağlı ödemeler için bu türden bir istisna öngörülmemiştir.
Sonuç olarak, 2019 yılı Sayıştay Denetim Raporunda da belirtildiği üzere, ilama bağlı
ödemelere ilişkin muhasebe kayıtlarının ilgili olduğu dönemde mali tablolara yansıtılması,
bütçe ödenek rakamlarının daha gerçekçi belirlenmesi veya İdare tarafından katlanılan faiz
yükü ve icra masrafı da göz önünde bulundurulduğunda, ilama bağlı ödemelerin de mahkeme
harç ve giderleri gibi ödenek aranmaksızın ödenebilmesini teminen yasal düzenleme yapılması
gerekmektedir.
B. DİĞER BULGULAR
Bu bölümde, mali rapor ve tablolara verilen görüş ile ilgili olmayan bulgular yer
almaktadır.
BULGU 1: 2020 Yılı Açılış Yevmiyesinin Her Bir Hesap Bazında Borç ve Alacak
Tutarı İçermesi
2020 yılı açılış yevmiyesi kayıtlarında yer alan hesapların birçoğunda, aynı anda hem
borç hem de alacak kaydı olduğu görülmüştür.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Yevmiye sistemi, muhasebeleştirme
belgeleri ve açılış kayıtları” başlıklı 5’inci maddesinin beşinci fıkrasında; malî yılın başında,
bir önceki hesap dönemi kapanış bilançosu ve dipnotları esas alınarak açılış bilançosu
düzenleneceği, açılış bilançosundaki tutarların “1” yevmiye numaralı muhasebe işlem fişiyle
ilgili hesaplara borç ve alacak kaydedileceği belirtilmektedir.
Aynı Yönetmelik’in “Dönem başı işlemleri” başlıklı 536’ncı maddesinde ise; mali yılın
başında muhasebe kayıtlarının açılmasını sağlamak üzere önceki faaliyet döneminin son
yevmiyesinde borç kaydedilerek kapatılan hesaplara ilişkin tutarların alacak kaydı yapılarak,
alacak kaydedilerek kapatılan hesaplara ilişkin tutarların ise borç kaydı yapılarak dönem
başlatılacağı ifade edilmiştir.
Yapılan incelemelerde, dönem sonu işlemlerinin harcama birimi bazında yapılması, bir
başka deyişle hesap kapatma işleminde kamu idaresi bakiyesi yerine harcama birimlerine ait
bakiyelerin kapatılması nedeniyle, açılış kaydına ilişkin “1” yevmiye numaralı hesapların
birçoğunun hem borcunda hem de alacağında tutarlar olduğu tespit edilmiştir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 26
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Yeni Devlet Muhasebesi Bilişim Sistemi ile kurgulanan bu yapı, yapılan muhasebe
kayıtlarının ve bu kayıtlara dayanılarak üretilen kapanış fişi ve dolayısıyla açılış fişinin idare
düzeyinde bilgi sunmasını önleyeceği gibi, söz konusu kurgu değiştirilmediği müddetçe, açılış
ve kapanış kayıtlarında hesap kodları itibarıyla yer alan borç ve alacak tutarları yıldan yıla
kümülatif olarak artış gösterecektir. 2020 yılı Eylül ayı itibarıyla hesaplarda harcama birimi
bazlı bakiye kontrolüne geçilerek dönem sonu kapanış ve yılı açılış yevmiyesinde aynı hesaba
borç ve alacak kaydedilmesi engellenmeye çalışılmıştır. Bu itibarla kapanış ve açılış
kayıtlarının hem borç hem alacak tutarı içermesinde gelişme yaşanmakla birlikte 2020 yılı
kapanış ve 2021 yılı açılış kayıtlarında sorunun devam ettiği görülmektedir.
Sonuç olarak, 2019 yılı Sayıştay Denetim Raporunda da yer alan söz konusu hususa
ilişkin olarak, Bakanlığın mali işlemlerinin sağlıklı, güvenilir ve gerçek mahiyetlerine uygun
olarak muhasebeleştirilebilmesi, açılış ve kapanış kayıtlarının hem borç hem de alacak tutarlar
içermesinin önüne geçilebilmesi için, Yeni Devlet Muhasebesi Bilişim Sisteminde yazılımsal
bir değişikliğe gidilerek hesap kapatma işlemlerinin kamu idaresi bazında yapılması
gerekmektedir.
BULGU 2: Yurtdışı Teşkilatına Gönderilen Avansların Süresinde
Kapatılamaması
Hazine ve Maliye Bakanlığı yurtdışı teşkilatında görevli personele cari harcamaların
karşılanması için gönderilen avansların süresinde kapatılmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kanun'un “Ön ödeme” başlıklı 35’inci maddesinde; her mutemetin ön
ödemelerden harcadığı tutara ilişkin kanıtlayıcı belgeleri, ilgili kanunlarında belirtilmemiş
olması halinde avanslarda bir ay, kredilerde üç ay içinde muhasebe yetkilisine vermek ve artan
tutarı iade etmekle yükümlü olduğu, zorunlu hallerde yapılacak harcamalar için ön ödemenin
tutarı ve mahsup süresine ilişkin usul ve esasların çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği
hüküm altına alınmıştır.
Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in ön ödemelerde mahsup süresini
düzenleyen 11’inci maddesinde de mahsup süresi avanslarda 1 ay kredilerde ise 3 ay olarak
belirlenmiş, ancak, bakanlıkların yurtdışı teşkilatının ihtiyaçları için verilen avans ve açılan
kredilerin mahsubu ve artıklarının iadesinde nakit iadesi yapılmayacağı, artıkların verilecek
yeni avans veya açılacak krediden mahsup edileceği, diğer taraftan Bakanlığın, zorunlu hallerde
mahsup süresini ayrıca belirlemeye yetkili olduğu yönünde ilave düzenlemelere gidilmiştir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 27
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Yönetmelik’in Bakanlığa verdiği bu yetki kapsamında Muhasebat Genel Müdürlüğü
tarafından 55 Sıra No’lu Genel Tebliğ çıkarılmış ve anılan Tebliğ’in “Mahsup işlemleri”
başlıklı 7’nci maddesinin üçüncü fıkrasında, kamu idarelerinin yurt dışı teşkilatlarının
ihtiyaçları için gönderilen avanslarda mahsup süresi üç ay olarak belirlenmiştir.
Yapılan incelemelerde, Hazine ve Maliye Bakanlığı yurtdışı teşkilatında görevli
personele cari harcamaların karşılanması için gönderilen avanslara ilişkin mahsup işlemlerinde
mevzuatta öngörülen üç aylık süreye riayet edilemediği tespit edilmiştir.
Kamu idarelerinin yurtdışı teşkilatları için gönderilen avanslarda mahsup süresi, 55 Sıra
No’lu Genel Tebliğ’de, bir esnekliğe gidilerek 3 ay olarak belirlenmiş olsa da, bu düzenleme
mevcut koşullarda ihtiyaca cevap verecek yeterlilikte olamamıştır. Avans kapatma evraklarının
posta ile gönderilmesi ve kontrol süreci zaman almakta olup, bu durum yılsonunda
kapatılamayan avans tutarlarının 140 Kişilerden alacaklar hesabına alınmasını zorunluluk
haline getirmektedir. 2020 yılı sonu itibarıyla 87.947,51 TL 140 no.lu Hesaba alınması için
muhasebe birimine bildirilmiştir.
2018, 2019 yılları Sayıştay Denetim Raporlarında da yer alan bulgu üzerine, Bakanlık
tarafından mevzuatta düzenlenmesi öngörülen belgelerin elektronik ortamda oluşturulması,
kaydedilmesi, iletilmesi, muhafaza ve ibraz edilmesi ile kamu idareleri bilişim sistemleri
arasında birlikte işlerlik standartlarının belirlenmesine yönelik çalışmalara başlanmış olsa da
henüz bulgu konusu hususun giderilmesine yönelik düzeyde olmadığı görülmüştür.
Sonuç olarak, yurtdışındaki birimlerin harcama süreçlerinin elektronik ortamda
yürütülmesine imkan sağlayacak çalışmaların bir yandan avans uygulamasında karşılaşılan
sıkıntıların önüne geçilmesi diğer yandan da yıl sonunda fiili imkansızlıklar nedeniyle
kapatılamayan avans tutarlarının kişi borcu olarak takip edilmesinin önüne geçeceği
değerlendirilmektedir.
BULGU 3: Muhasebe Kayıtlarının Mali Yılın Bitiminden Sonra da Yapılmaya
Devam Edilmesi
Bakanlık tarafından 2020 mali yılına ilişkin muhasebe kayıtlarının yapılmasına
raporlama tarihi olan mali yılın bitiminden sonra da devam edildiği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 51’inci, GYMY’nin 346’ncı
ve MYMY’nin 534’üncü maddeleri gereğince; kamu hesapları mali yıl esasına göre tutulmakta,
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 28
T.C. Sayıştay Başkanlığı
mali yıl bitimine kadar fiilen yapılmış olan ödemelerden mahsup edilmemiş olanların mahsup
işlemleri ise mali yılın bitiminden itibaren bir aylık mahsup döneminde tamamlanabilmektedir.
Zorunlu hallerde ise bu mahsup süresi Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından
uzatılabilmektedir.
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri ile mali yıla ilişkin işlemlerin mali yılın bitimine
kadar kayıt altına alınması esas kural olarak benimsenmiş olup mahsup dönemine ilişkin
işlemler ise bu kuralın istisnası olarak belirlenmiştir. Bir başka ifadeyle, mali yıl bitiminden
sonra yapılacak işlemler, mahsup işlemlerinin yapılması ile sınırlandırılmıştır.
Ancak Bakanlıkça, mali yıl bitimi olan 31.12.2020 tarihinden sonra yapılan işlemlerin
incelenmesinde yukarıdaki hükümlere aykırı ve mahsup işlemlerinden farklı olacak şekilde
aşağıda belirtilen işlemlerin de gerçekleştirildiği tespit edilmiştir:
- Çeşitli hesap kodlarına ilişkin harcama birimi bazında VKN ve kurumsal kod
düzeltmeleri
- Tek hazine cari hesabı kapsamında yapılan bakiye aktarımları
- Nazım hesaplara ilişkin düzeltme kayıtları.
MYMY’nin 557’nci maddesinde 2018 yılında değişiklik sonrası Bakanlığa
Yönetmelik’in muhasebe, hesap, işlem, işleyiş ve şekil hükümlerinden farklı usul ve esas
belirlemeye yetkisi verildiği görülmüş olmakla birlikte yapılan incelemede madde metni ile
yetki verilen bu işlemlere ilişkin usul ve esasların Bakanlıkça belirlenmediği görülmüştür.
Ayrıca ilgili madde gereğince yapılacak düzenlemenin üst norm mahiyetinde olan 5018 sayılı
Kanun’a aykırı olamayacağı, bir başka ifadeyle mali yıl bitiminden sonra yapılacak ve
Kanun’da tadadi olarak sayılan işlemlerden farklı yeni bir işlem yapma yetkisini veremeyeceği
değerlendirilmektedir.
Öte yandan; genel bütçeli idarelerin muhasebe hizmetlerinin Bakanlık tarafından
yürütülmesi ve Bakanlık taşra teşkilatının yaygınlığı gibi sebeplerle mali yıl verilerinin
alınması, işlenmesi ve kayıt altına alınmasında zorluklar yaşandığından mali yılın bitiminden
sonra tespit dilen ve mali tabloları etkileyeceği düşünülen hususların kayıt altına alınması
ve/veya düzeltme kayıtlarının yapılması, bu işlemlerin ilgili oldukları yıl ile ilişkilendirilmesi
ve doğru raporlama anlamında önemlidir. Ancak Bakanlık tarafından yapılacak bu tarz
işlemlerin dayanağı olacak düzenlemeler yapılmadığından işlemlerin mevcut yasal çerçeve olan
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 29
T.C. Sayıştay Başkanlığı
5018 sayılı Kanun ve ikincil mevzuatında yer alan hükümlere uygun tesis edilmesi
gerekmektedir.
Sonuç olarak, 2019 yılı Sayıştay Denetim Raporunda da yer verildiği üzere mali yıl
bitiminden sonra yapılabilecek işlemler ilgili mevzuat ile sınırlandırıldığından, mahsup
işlemleri dışındaki kayıtların yapılabilmesi için Bakanlığa yetki verecek yeni bir düzenleme
mevcut olmadığından mevzuatın yetki verdiği muhasebe işlemlerinin yapılması gerekmektedir.
BULGU 4: Kamu Borç Yönetimi Raporunda Yer Alan Borç Üstlenim
Anlaşmalarına İlişkin Bilgilerin Yeterli, Açık ve Kapsayıcı Olmaması
Bakanlık tarafından yayımlanan Kamu Borç Yönetimi Raporunda yer alan Borç
Üstlenim Anlaşmalarına ilişkin bilgilerin, bu Rapordan yararlanacak olanların doğru karar
vermelerine yardımcı olacak ölçüde yeterli, açık ve kapsayıcı olmadığı görülmüştür.
4749 sayılı Kanun’un 8/A maddesinde, bu madde kapsamında sayılan yatırım ve
hizmetler için yurt dışından sağlanan finansmanın ve varsa bu finansmanın teminine yönelik
türev ürünlerden kaynaklananlar da dâhil olmak üzere mali yükümlülüklerin Müsteşarlık
tarafından üstlenilebileceği; 14’üncü maddesinde, ilgili bütçe yılı içinde sağlanan iç ve dış
finansman imkânlarının ve Hazine garantilerinin Kamu Borç Yönetimi Raporunda yer alacağı
ifade edilmiş,
Hazine Müsteşarlığı Tarafından Gerçekleştirilecek Borç Üstlenimi Hakkında
Yönetmelik’in 4’üncü maddesinde, borç üstlenim taahhüdünün ana kredi tutarını ve finansman
maliyetlerinin tamamını içerecek şekilde verileceği, türev maliyetlerinin finansman maliyetleri
içerisinde yer aldığı, türev maliyeti limitinin ana kredinin %10’unu geçmeyecek şekilde
Bakanlıkça belirleneceği ve uygulama sözleşmesinin feshi halinde, fesih hali bildiriminin
Müsteşarlığa ulaştığı tarih ile üstlenim tarihi arasında vadesi gelmiş ana kredi geri ödemesi ve
finansman maliyetlerinin borç üstlenimi kapsamında olduğu,
MYMY'nin Borç Üstlenim Taahhütleri Hesabına ilişkin 492, 493 ve 494’üncü
maddelerinde ise, Hazine Müsteşarlığı tarafından imzalanan borç üstlenim anlaşmaları ve bu
anlaşmalar kapsamındaki kredi anlaşmalarından yapılan kullanım, iptal ve kredi anapara geri
ödemelerin görevli şirketlerden gelen bildirimler doğrultusunda Müsteşarlıkça muhasebe kayıt
ve mali tablolarına intikal ettirileceği,
hüküm altına alınmıştır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 30
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Yukarıda belirtilen mevzuat hükümlerine göre, borç üstlenim anlaşmaları kapsamında
ana kredi tutarının bir kısmını veya tamamını içerek şekilde borç üstlenim taahhüdü
verilebilmesi imkan dahilinde olup, borç üstlenim taahhüdünün türev maliyetler dâhil
finansman maliyetlerini de içermesi, borç üstlenim anlaşmalarına esas kredi anlaşmaları
kapsamında yapılan kullanım, iptal ve geri ödeme bilgilerinin görevli şirketlerce Bakanlık
muhasebe birimlerine intikal ettirilmesi ve bu bildirimlerin muhasebe kayıt ve mali tablolarına
aktarılması, Bakanlığın taraf olduğu borç üstlenim anlaşmalarının ve bu anlaşmalara ilişkin
bilgilerin Bakanlık açısından oluşacak şarta bağlı yükümlülüklerin kapsam ve içeriğini
belirtilecek şekilde Kamu Borç Yönetimi Raporunda yer alması gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde ise, borç üstlenim anlaşmalarına esas kredi anlaşmaları
kapsamında yapılan kullanım, iptal ve geri ödeme bilgileri ile türev maliyet limitleri ve kısmi
üstlenim tutarlarının Bakanlık muhasebe birimlerince muhasebe kayıt ve mali tablolarına
intikalinin sağlandığı ancak Kamu Borç Yönetim Raporunda borç üstlenim anlaşmalarına
ilişkin sadece toplam kredi tutar bilgisinin yer aldığı görülmüştür.
Borç üstlenimine konu yatırım ve hizmetleri gerçekleştirmek üzere düzenlenen
uygulama sözleşmesinin feshi halinde Bakanlıkça üstlenilecek yükümlülük tutarının
belirlenmesinde;
- Kredi anapara geri ödeme süreci başlamamış finansman tutarları için kredi
anlaşmalarından yapılan kullanım tutarları ve türev maliyetleri dâhil finansman maliyetleri,
- Kredi anapara geri ödeme süreci başlamış finansman tutarları için ise kredi
anlaşmalarından yapılan kullanım tutarlarından geri ödemesi yapılmamış tutarlar ile türev
maliyetleri dâhil finansman maliyetleri,
esas alınacağından, söz konusu anlaşmalar ile ilgili yapılacak raporlamalarda bu
hususların da dikkate alınması gerekmektedir. Nitekim Kamu idaresince, borç üstlenim
anlaşmaları ile taahhüt altına alınan ana kredinin, geri ödenen veya iptal edilen kısımlarının
düşülerek yayımlanmasına ilişkin çalışma yürütüldüğü belirtilmiştir.
Borç üstlenim anlaşmaları kapsamında verilen türev maliyet limitlerinin ise, ticari
gizliliği bulunan bilgi olması sebebiyle yayımlanmasının sözleşme hükümlerine aykırılık teşkil
edeceği kamu idaresince ifade edilmiş olmakla birlikte, söz konusu anlaşmaların bir tarafı
şirketler ve kreditörler, diğer tarafı ise kamuyu temsilen Bakanlıktır. Anlaşma kapsamındaki
türev işlemleri sebebiyle, Bakanlıkça kamuyu ilgilendiren bir yükümlülük altına girildiğinden
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 31
T.C. Sayıştay Başkanlığı
mali saydamlık ve hesap verebilirlik ilkelerinin gereği olarak kamunun şarta bağlı ve/veya
doğrudan yükümlüklerinin doğru ve açık bir şekilde raporlanması gerektiği
değerlendirilmektedir.
Sonuç olarak, 2018 ve 2019 yılları Sayıştay Denetim Raporlarında da yer verildiği
üzere, Kamu Borç Yönetimi Raporunda yer alan borç üstlenim anlaşmalarına ilişkin bilgilerin,
muhasebe kayıtlarında yer alan verilerle uyumlu olması ve ileride oluşabilecek koşullu
yükümlülüklerin tam ve açık bir şekilde raporlanabilmesinin temini amacıyla kısmi üstlenim
taahhütlerini, türev maliyetlerini ve kredi anlaşmaları kapsamında yapılan kullanım, iptal ve
geri ödeme bilgilerini de içerecek şekilde anılan Raporda yer alması gerekmektedir.
BULGU 5: Bakanlığın Hazine Destekli Kefalet Kullanan Yararlanıcılardan
Kefalet Komisyonu Alacağının Bulunması
Bakanlığın Hazine destekli kefalet sistemi kapsamında yararlanıcılardan kredi
verenlerce tahsil edilemeyen kefalet komisyonu alacağının mevcut olduğu görülmüştür.
4749 sayılı Kanun’un geçici 20’nci maddesinde; finansman imkânlarını geliştirmek ve
kredi sisteminin etkin işlemesine katkı sağlamak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler ile ticari
işletmelere kredi garantisi veren kredi garanti kurumlarına 50 milyar Türk lirasına kadar nakit
kaynak aktarmaya ve/veya özel tertip Devlet iç borçlanma senedi ihraç etmeye, bütçenin
mevcut ya da yeni açılacak tertiplerine 50 milyar Türk lirasına kadar ödenek eklemeye Hazine
ve Maliye Bakanı yetkili kılınmıştır.
Anılan maddeye dayanılarak 2016/9538 karar sayılı BKK ile yürürlüğe konulan “Kredi
Garanti Kurumlarına Sağlanan Hazine Desteğine İlişkin Karar”da kredi garanti kurumlarının
hazine destekli kredi kefaleti kullanan yararlanıcılardan kefalet sisteminin işletilmesi amacıyla
kefalet tutarının %2’sine kadar komisyon tahsil edebileceği ve tahsil edilecek komisyon
oranının Bakanlık ile Kredi Garanti Fonu A.Ş. (KGF) arasında imzalanacak protokol ile
belirleneceği düzenlenmiştir.
Ayrıca kefalet komisyonlarından Bakanlık payına düşen tutarların ve temerrüde düşen
kefalet işlemlerinden her türlü takip sonucunda elde edilen tahsilatın nemalandırılması sonucu
oluşan faiz gelirleri ile Kurumun tazmin yükümlülüklerini yerine getirmek üzere Bakanlık
tarafından “Destek hesabından” yapılan aktarımların “İşletme hesabı” adı altında ayrı bir
hesapta takip edileceği; Bakanlığın, KGF’nin tazmin yükümlülüklerini yerine getirmesi için
destek hesabı aracılığıyla işletme hesabına kaynak aktaracağı düzenlenmiştir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 32
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Bakanlık ile KGF arasında 2020 yılına ilişkin olarak imzalanan 30.03.2020 tarih ve
2020/1 sayılı “Kredi Garanti Fonu A.Ş.’ye Sağlanacak Hazine Desteğine İlişkin Protokol’de”
yararlanıcılardan alınacak komisyon oranlarının her bir limit bazında Protokol’ün eklerinde
belirleneceği düzenlenmiştir
Mevzuat hükümlerinden anlaşılacağı üzere, Hazine kefalet sisteminin işletilmesi
amacıyla, kredi verenler tarafından yararlanıcılardan Protokol ekinde belirlenen oranlarda
komisyonun tahsil edilmesi ve Bakanlık payına düşen kısmın İşletme hesabına aktarılması
gerekmektedir. İşletme hesabındaki tutarlar tazmin yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde
kullanıldığından Bakanlığın kefalet komisyonu alacağının bulunması bu hesaba daha fazla
aktarma yapmak zorunda kalması anlamına gelmektedir.
Yapılan incelemelerde; bu kapsamda 2020 yılsonu itibarıyla toplam 1.127.205 TL
tutarında tahsil edilemeyen kefalet komisyonu alacağının mevcut olduğu tespit edilmiştir.
Hazine destekli kefalet sistemi kapsamında yararlanıcılardan tahsil edilemeyen kefalet
komisyonu alacağının mevcut olduğu hususu 2015, 2016, 2017, 2018 ve 2019 yılları Sayıştay
Denetim Raporlarında da konu edilmiştir.
Bakanlık tarafından KGF ile kredi verenler arasında yapılan protokollere izleyen yıl
komisyonlarının KGF’ye ödenmesinden artık yararlanıcılar yerine kredi verenlerin sorumlu
olduğu hükmü eklendiğinden, geçmiş komisyon borçları tahsil edildikten sonra önümüzdeki
dönemlerde tahakkuk edebilecek izleyen yıl komisyonlarının tahsilatında herhangi bir sorun
yaşanmayacağı öngörülmektedir.
Sonuç olarak halihazırda bulgu konusu hususa ilişkin gelişme kaydedildiği görülmüş
olmakla birlikte, tahsilatın tam olarak sağlanamadığı anlaşıldığından Bakanlık tarafından söz
konusu komisyon alacağının tahsilatının sağlanmasına yönelik çalışmaların devam edilmesi
gerekmektedir.
BULGU 6: Yükseköğretim Kurumlarına Hazine Yardımları Ödeneğinin Bakanlık
Bütçesine Konulması
Bakanlık bütçesinde “Yükseköğretim Kurumlarına Hazine Yardımları” tertibinde yer
alan ödeneklere ilişkin bütçe ve harcama süreçlerinin 5018 sayılı Kanun’a uygun yürütülmediği
görülmüştür.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 33
T.C. Sayıştay Başkanlığı
5018 sayılı Kanun’un 31’inci maddesinde, bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir
harcama biriminin en üst yöneticisinin harcama yetkilisi olduğu; 32’nci maddesinde bütçeden
harcama yapılabilmesi harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesi şartına bağlanmış,
harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer
mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu
Kanun çerçevesinde yapmaları gereken işlemlerden harcama yetkililerinin sorumlu oldukları;
33’üncü maddesinde ise, giderin gerçekleştirilmesinin, harcama yetkililerince belirlenen
görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve
tutarın hak sahibine ödenmesi ile tamamlanacağı hüküm altına alınmıştır.
Anılan Kanun hükümlerine göre, bütçeden yapılacak harcamalarda süreç, harcama
talimatı ile başlamakta, gerçekleştirme işlemlerinin tamamlanmasının ardından ödeme emri
belgesi uyarınca hak sahibine ödeme yapılması ile son bulmaktadır. Harcama sürecinde gerek
harcama talimatı veren gerekse giderin gerçekleşmesi aşamalarındaki görevlilerin kısacası bu
süreçte yer alan tüm görevlilerin yaptıkları işlemlerden dolayı mali ve idari sorumlulukları
bulunmaktadır.
Yapılan incelemelerde, yükseköğretim kurumlarına yapılacak cari ve sermaye nitelikli
hazine yardımları için Muhasebat Genel Müdürlüğü bütçesine ödenek konulduğu; ancak yıl
içinde Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (SBB) tarafından hangi yükseköğretim
kurumuna ne kadar transfer yapılacağının belirlendiği ve bu tertiplere ilişkin bütçe işlemlerinin
(ödenek ekleme işlemi) yine SBB’ce yapıldığı tespit edilmiştir. Bakanlık ise sadece e-bütçe
üzerinden serbest bırakılan ödenek kadar ödeme emri belgesi düzenleyerek harcama sürecini
tamamlamaktadır. Dolayısıyla harcama sürecinde ortaya çıkabilecek idari ve mali sorumluluk
Bakanlık görevlilerine ait olacaktır. Bu durum 5018 sayılı Kanun ile tesis edilen harcama süreci
ve sorumluluk kavramları ile örtüşmemektedir.
2020 yılında yükseköğretim kurumlarına yapılan hazine yardımlarına ilişkin süreç
incelendiğinde;
- Bakanlık bütçesine KBÖ (Kesintili Başlangıç Ödeneği) olarak 33.854.793.000 TL
ödenek konulduğu, ancak Bakanlığın herhangi talebi olmaksızın yıl içinde SBB tarafından
2.045.093.138 TL ödenek eklendiği ve yıl sonu itibarıyla ilgili tertiplerden toplam
35.908.196.515 TL tutarında kaynak transferi gerçekleştirildiği,
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 34
T.C. Sayıştay Başkanlığı
- Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği gereğince hazine yardımı olarak
yapılacak harcamalara eklenmesi gereken, ilgili idareye tahsis edilen ödenek ile kullanılan ve
arta kalan ödenek miktarını gösteren onaylı cetvelin ödeme emri belgelerine eklenmediği,
- Bütçe ödenek işlemlerinin SBB tarafından geç yapılması nedeniyle, 5018 sayılı
Kanun’da mahsup döneminde yapılması uygun görülen harcamalardan olmamasına rağmen,
bütçe yılı geçtiği halde 28.01.2021 ve 01.02.2021 tarihlerinde Bakanlık tarafından ödeme emri
düzenlenerek 2020 yılı bütçesinden harcama yapıldığı,
tespit edilmiştir.
Bilindiği üzere, yükseköğretim kurumlarına yapılacak hazine yardımı ve kurumların
bütçesine ihtiyaç halinde aktarılacak yedek ödenek tertibi Bakanlık yapılandırılmadan önce
Mülga Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğü bütçesinde yer almaktaydı. İlgili Genel
Müdürlük hem yükseköğretim kurumlarının ihtiyaç ve nakit durumlarını değerlendirerek
aktarılacak tutarı belirlemekte diğer taraftan da Hazine yardımı kendi bütçesine konulduğundan
ilgili bütçe işlemlerini gerçekleştirmekte ve harcama sürecini tamamlamaktaydı.
Yapılandırmanın ardından 2019 yılında “Yedek ödenek” tertibi yine Bakanlık bütçesine
konulmuş, ancak yedek ödenekten hangi kuruma ne kadar aktarma yapılacağı hususu SBB
tarafından Bakanlığa bildirilmiş ve harcama süreci Bakanlık tarafından gerçekleştirilmiştir.
2020 yılında ise “Yedek ödenek” tertibi SBB bütçesine konularak uygulamadaki aksaklık
giderilmiştir. Ancak yükseköğretim kurumlarına hazine yardımı ödeneği, merkezi yönetim
bütçesinin hazırlanması ve makroekonomik politikaların belirlenmesi süreçlerinde yer almayan
ve bu hususlarla ilgili herhangi bir görevi bulunmayan Muhasebat Genel Müdürlüğü bütçesine
konulmaya devam edilmektedir.
Kamu idaresince bütçe hazırlık ve uygulama süreçlerinin Bakanlık ve SBB ile birlikte
yürütüleceğinin mevzuat ile hüküm altına alındığı, SBB’nin Bakanlık ile birlikte merkezi
yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin hazine nakit akımı programına göre ayrıntılı harcama
programlarını yapmak, bu programları gerektiğinde Bakanlık ile birlikte değiştirmek ve ilgili
kuruluşlar nezdinde uygulamaları izlemek görevlerinin bulunduğu ifade edilmekle birlikte,
yükseköğretim kurumlarına hazine yardımı ödeneği bu süreçlere dahil olmayan Bakanlık
harcama birimi olan Muhasebat Genel Müdürlüğünün bütçesinde yer almaktadır.
Bu itibarla, hem bütçe hem de harcama sürecinin aynı idare tarafından yürütülmesinin
yetki ve sorumluluk anlamında 5018 sayılı Kanun’a daha uyumlu olduğu ve bulgu konusu
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 35
T.C. Sayıştay Başkanlığı
hususa 2019 yılı Sayıştay Denetim Raporunda yer verildiği göz önüne alınarak, “Yedek
Ödenek” tertibine benzer biçimde Hazine yardımları ödeneğine ilişkin tüm süreçlerin SBB
tarafından yürütülmesi ve bütçe ödeneğinin de SBB bütçesine konulması gerekmektedir.
BULGU 7: Devlet Malzeme Ofisinden Satın Alınan Ancak Teslim Alınmayan
Demirbaşlar Nedeniyle Demirbaşlar Hesabının Gerçeği Yansıtmaması
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından Devlet Malzeme Ofisinden (DMO) satın alınan
bilgisayarların, teslim alınmadığı halde taşınır işlem fişi düzenlenerek muhasebeleştirildiği
görülmüştür.
Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Kayıt zamanı, kayıt değeri ve değer tespit komisyonu”
başlıklı 13’üncü maddesinin birinci fıkrasında taşınırların, edinme şekline bakılmaksızın kamu
idaresince kullanılmak üzere teslim alındığında giriş kaydedileceği, ikinci fıkrasında ise giriş
ve çıkış kayıtlarının Taşınır İşlem Fişine dayanılarak yapılacağı hüküm altına alınmıştır. Yine
anılan Yönetmelik’in “Satın alınan taşınırların giriş işlemleri” başlıklı 15’inci maddesinde satın
alınan taşınırlar için, teslim alındıktan sonra, Taşınır Kod Listesindeki hesap kodları itibarıyla
üçer nüsha Taşınır İşlem Fişi düzenleneceği belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden görüleceği üzere, bir taşınırın varlık
hesaplarına kaydının yapılabilmesi ve taşınır işlem fişinin düzenlenebilmesi ancak varlığın
muayene kabul komisyonunun onayına istinaden teslim alınması ile mümkündür.
Bakanlığın ana hizmet birimleri ile bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşlarının bilişime yönelik
mal ve hizmetlerinin temin süreçleri Bakanlık Makamının 01.12.2019 tarih ve 602494 sayılı
Oluru ile Bilgi Teknolojileri Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmüştür. Bu kapsamda
Bakanlığın ana hizmet birimleri ile bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşları ile yapılan yazışmalar
neticesinde tespit edilen ihtiyaç doğrultusunda bilişim ürünleri DMO’dan satın alınmıştır.
Yapılan incelemede ise, Bakanlık tarafından kendi ana hizmet birimlerinde kullanılmak
üzere, DMO’dan 3485 adet masaüstü ve 122 adet dizüstü olmak üzere toplam 3607 adet
bilgisayar satın alındığı; ancak söz konusu alımı karşılamak üzere 2020 yılı bütçesine konulan
ödeneğin yılı bitmeden kullanılabilmesi için, henüz teslim alınmadığı halde taşınır kayıt
yetkilisi tarafından 31.12.2020 tarihinde taşınır işlem fişi düzenlendiği ve bilgisayarların 255
Demirbaşlar hesabına kaydedildiği ve bütçe giderinin gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 36
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Kamu idaresince alımın yıl sonunda yapılmış olması ve bütçelerin yıllık olması
nedeniyle ürün bedellerinin DMO hesaplarına aktarılabilmesi için DMO tarafından teslim
tesellüm tutanağı alınmadan faturalandırma işlemi yapıldığı, konu ile ilgili geneli kapsayacak
mevzuat düzenlemesine ihtiyaç bulunduğu ifade edilmekle birlikte, bulgu konusu süreç
Bakanlık açısından teslim alınmayan taşınırların kayıtlarda görünmesine yol açmıştır.
Bu itibarla, yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine aykırı olarak 3607 adet bilgisayar
henüz teslim alınmadığı halde ilgili varlık hesaplarına alınması nedeniyle 2020 yılı Faaliyet
tablosunda 255 Demirbaşlar hesabı itibarıyla 17.678.748,82 TL’lik hataya sebebiyet verilmiştir.
BULGU 8: Avukatlık Vekâlet Ücretlerinin Dağıtımına İlişkin Yasal ve Sistemsel
Sorunların Vekâlet Ücretlerinin Takip ve Dağıtımını Güçleştirmesi
Başhukuk Müşavirliği ve Muhakemat Genel Müdürlüğüne bağlı hazine avukatları
tarafından takip edilen davalar sonucunda tahsil edilen avukatlık vekâlet ücretlerinin dağıtımına
ilişkin mevzuat ve uygulamada tereddütlü hususların bulunduğu görülmüştür.
659 sayılı Genel Bütçe Kapsamındaki Kamu İdareleri ve Özel Bütçeli İdarelerde Hukuk
Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin KHK'nın 14’üncü maddesi ile Vekâlet Ücretlerinin
Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 6’ncı maddesinde, tahsil olunan
vekâlet ücretlerinin kimlere, hangi oranlarda dağıtılacağı, kişilere ödenebilecek vekâlet
ücretinin yıllık üst sınırı, limit fazlası tutarların dağıtımı ile dağıtım sonunda arta kalan tutarların
bütçeye kaydedilmesine ilişkin düzenlemeler yapılmıştır.
Vekâlet ücretinin dağıtımına ilişkin mevzuat yönünden tereddütlü hususlar şunlardır:
- Yönetmelik’in 6’ncı maddesinde, tahsil edilen tutarın %40’ının dağıtımında hak
sahibi olmak için, “dağıtımın yapıldığı yıl içerisinde altı aydan fazla süreyle hukuk biriminde
fiilen görev yapmış olmak” şartına yer verilmiş, ancak fiilen çalışmanın kapsamı
açıklanmamıştır. Uygulamada, (mülga) Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünden alınan
görüş doğrultusunda dağıtım yapılmakta, izinli ve raporlu günler fiili çalışma sayılmamaktadır.
Ancak zaman zaman bu sürelerin fiili çalışma sayılması için açılan davalarda mahkemelerce
aksi yönde de kararlar verilmektedir. Bu durumda eksik alınan vekâlet ücretlerinin ve faizin
nasıl, hangi ödenekten ödeneceği, uygulamaya nasıl devam edileceği tereddüt yaratmakta olup
fiili çalışmanın kapsamının yasal olarak da açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
- Aynı maddede, “Davanın takibi ve sonuçlandırılmasında birbiri ardına veya birlikte
hizmeti geçenlere (a) bendine göre ayrılan hisseler bu kişilerin hizmet ve karara tesir
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 37
T.C. Sayıştay Başkanlığı
derecesine göre hukuk birim amiri tarafından paylaştırılır.” denilmektedir. Bu hüküm vekâlet
ücretinin dağıtımının sübjektif kriterlere göre yapılması riskini doğurmaktadır.
Uygulamaya ilişkin sorunlar ise aşağıda belirtildiği şekildedir:
- Tahsil edilen vekalet ücreti tutarları hazine avukatlarınca Merkezi Erişimli Taşra
Otomasyon Programına (METOP) girilmekte ve METOP’tan alınan rapora göre ödeme
bordrosu hazırlanmakta, muhasebe ile METOP arasında ise mutabakat sağlanmaya
çalışılmaktadır. Ancak, METOP ile bütünleşik sistem arasında bir entegrasyon olmadığı için
tüm tahsilatların merkeze aktarılıp aktarılmadığı ya da METOP’a girilen verilerin
doğruluğunun teyidi sistem üzerinden yapılamamaktadır.
- METOP programı ya da muhasebe bilgi sistemi üzerinde dava dosya numaraları
bazında bir kontrol olmadığı için, aynı dosyaya ait vekâlet ücretinin zaman içinde tekrar sisteme
girilmesi, tahsil edilmemiş bir tutarın sisteme girilmesi vb. hatalı giriş ya da suistimallere ilişkin
kontrolleri yapmak güçleşmektedir.
- Tahsil edilmesi gereken vekâlet ücretinin takibi dava yoğunluğu (31.12.2020
itibarıyla toplam 614.273 dava) nedeniyle güçleşmekte, ilgili avukatın gayretine bağlı hale
gelmektedir. Tahsil edilmesi gereken vekâlet ücretlerinin sistem üzerinden raporlanamaması
tahsilatın takipsiz kalması riskini arttırmaktadır.
2019 yılı Sayıştay Denetim Raporunda da yer verilen mevzuatın uygulanmasında ve
vekâlet ücretlerinin ödenmesinde ortaya çıkan mevcut sorunlarla ilgili olarak, diğer kamu
idareleri ile birlikte ortak çalışma yürütülmesi için süreçlerin başlatıldığı ve tahsilat ile
ödemelerin sistem üzerinden yürütülmesine yönelik çalışmaların da devam ettiği ifade edilmiş
olmakla birlikte 2020 yılı itibarıyla tereddütlü hususların mevcudiyetini koruduğu görülmüştür.
Sonuç itibarıyla, Hazine avukatlarının avukatlık vekâlet ücreti tahsilatlarının takibi ile
taşra birimlerinin tahsilat tutarlarını eksik aktarması ya da aktarmamasına yönelik sıkıntıların
giderilebilmesi için tahsilat tutarlarının otomatik olarak merkeze aktarılmasını sağlayacak bir
sistem oluşturulması, ayrıca yukarıda ayrıntılı olarak açıklanan mevzuattan kaynaklı tereddütlü
hususların açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 38
T.C. Sayıştay Başkanlığı
BULGU 9: Hazine Geri Ödeme Garantisi ve Üstlenim Süreçlerine İlişkin Kontrol
ve Değerlendirmelerde Eksiklikler Bulunması
Hazine geri ödeme garantisi kapsamında kullandırılan bir kısım kredilerin temin
edilmesi, geri ödenmesi ve üstlenilmesi süreçlerinde ilgili mevzuat kapsamında yapılması
gereken kontrol ve değerlendirmelerde eksiklikler olduğu görülmüştür.
Hazine geri ödeme garantileri, 4749 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesinde Kanun ile
belirlenmiş olan idareler lehine bu idarelerin dış finansman kaynağından sağladıkları
finansmanın geri ödenmesi hususunda Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından verilen garantiler
olarak tanımlanmıştır.
4749 sayılı Kanun Kapsamında Dış Finansman Sağlanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in 6’ncı maddesi gereğince Bakanlık tarafından yapılacak olan dış
finansman temini izni taleplerinin değerlendirilmesi ilgili kuruluşlar tarafından sunulan bilgi ve
belgeler üzerinden yapılacaktır. Aynı Yönetmelik'in 15'inci maddesinde yer alan hükümlere
göre; sağlanacak garantili finansmanın geri ödeme döneminde, kuruluşun öngörülen tüm nakit
akışlarının; geri ödeme garantisine konu borç servislerini, kuruluşun Bakanlığa olan mevcut
borçlarından kaynaklanan yükümlülüklerini, mevcut garantili finansman ve ikrazlı kredilerinin
borç servisini ve sair tüm yükümlülüklerini karşılayacak düzeyde olması gerekmekte olup, bu
kapsamda ilgili kuruluş, bahsi geçen kriterleri karşıladığını ortaya koyacak projeksiyonları ve
bu projeksiyonların dayandırıldığı varsayımları gösteren raporları Bakanlığa sunmakla
yükümlüdür.
Hazine Garantili Yükümlülüklerin Üstlenilmesinde Uygulanacak Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in 5’inci maddesine göre, Hazine garantisi altındaki yükümlülüklerin,
lehine Hazine garantisi sağlanan kuruluş (borçlu) tarafından yerine getirilmesi esastır ve borçlu,
Hazine garantisi altındaki yükümlülükleri için gereken tutarı vadesinde geri ödenecek şekilde
planlamak ve yılı bütçelerinde öncelikli olarak ayırmakla mükelleftir.
Aynı Yönetmelik’in 6’ncı maddesinde; Hazine garantisi altındaki yükümlülüklerin
yerine getirilememesi durumunda, yükümlülüğün Hazine tarafından tamamen veya kısmen
üstlenilmesinin borçlu tarafından talep edilebileceği ve bu durumda borçlunun, üstlenim
başvurusunu yaparken, ödeme vadesindeki ay ve bir önceki aya ilişkin gelir ve harcama
kalemlerinin detaylı dökümünü içeren nakit akım tablosunu ibraz etmekle yükümlü olduğu
hüküm altına alınmıştır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 39
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi sonucunda;
- Hazine geri ödeme garantisine konu finansmanın temin edilme sürecinde ilgili
kuruluşların mevcut tüm nakit akışlarının, kuruluşun tüm yükümlülüklerini karşılayacak
düzeyde olduğunun kredi ödeme projeksiyonları ve bu projeksiyonların dayandırıldığı
varsayımları gösteren raporlar ile tevsik edilmesi,
- Bakanlıkça bu raporların incelenerek ilgili kuruluşun talep edilen dış finansmanı ödeme
kabiliyetinin değerlendirilmesi,
- İlgili kuruluşlar tarafından, dış finansmanın geri ödeme süreci boyunca yılı bütçelerinde
öncelikli olarak ödenek ayrılması,
- İlgili kuruluşlar tarafından dış finansman yükümlülüğün tamamen veya kısmen
Bakanlıkça üstlenilmesinin talep edilmesi durumunda, ödeme vadesindeki ay ve bir
önceki aya ilişkin gelir ve harcama kalemlerinin detaylı dökümünü içeren nakit akım
tablosunun Bakanlığa ibraz edilmesi,
gerektiği görülmektedir.
Ancak 2020 yılı içerisinde Bakanlık tarafından verilmiş olan hazine geri ödeme
garantileri ile Bakanlık tarafından üstlenimi gerçekleştirilmiş olan üstlenim talep dosyalarının
incelenmesi neticesinde;
- Hazine geri ödeme garantisi temin sürecinde dış finansman kullanıcısı kuruluşların
bazılarınca Bakanlıkça yapılacak olan değerlendirmeye esas olacak kredi ödeme
projeksiyonları ve bu projeksiyonların dayandırıldığı varsayımları gösteren raporların
ibraz edilmediği ve bazı kuruluşlarca ibraz edilen raporların ise kredi geri ödeme
sürecinin tamamını kapsayacak şekilde mali durum bilgisi verir nitelikte olmadığı,
- Üstlenim talebinde bulunan kuruluşların büyük çoğunluğu tarafından nakit akım
tablosunun ibraz edilmediği; nakit akım tablosu yerine ibraz edilen mali durumu gösterir
tabloların ise Hazine Garantili Yükümlülüklerin Üstlenilmesinde Uygulanacak Usul ve
Esaslar Hakkında Yönetmelik ile öngörülen nitelik ve içerikte olmadığı,
- Mevzuatta öngörülen kontrol mekanizmalarının etkin şekilde işletilmediği,
tespit edilmiştir.
İlgili mevzuat ile garantili finansmana ilişkin bütün süreçlerin etkin bir şekilde
işletilmesi ve Bakanlık bütçesine yansıyacak olan yükümlülüklerin en aza indirgenmesi
amacıyla, hazine geri ödeme garantili dış finansman temin edilmesi, ilgili kurum ve
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 40
T.C. Sayıştay Başkanlığı
kuruluşlarca geri ödenmesi ve üstlenilmesi süreçlerinde bir takım kontroller belirlenmiştir.
Bakanlıkça yürütülecek olan bu kontroller de esas itibarıyla çerçevesi mezkûr mevzuat ile
belirlenmiş olan ve kuruluşlar tarafından sunulacak olan belgeler üzerinden yapılacağından,
ilgili kurum ve kuruluşlar tarafından bu bilgi ve belgelerin ibrazının sağlanması amacıyla da bir
takım müeyyideler öngörülmüştür.
Borçlunun geri ödeme yükümlülüğünü yerine getirip getiremeyeceği konusunda
yapılacak ön değerlendirmeye esas raporlamaların temin edilmemesi ve kredi geri ödeme
dönemine ilişkin geri ödeme planı ve yılı bütçelerinde öncelikli olarak ödenek ayrılması gibi
süreçlerin kontrollerinin yapılmaması, kuruluşların finansman durumunun, garanti verilmesine
ve üstlenime uygun olup olmadığının değerlendirilememesine yol açmaktadır. Söz konusu
durum borçlu kuruluşların mali imkânlarının garantili yükümlülüğün geri ödemesinde yetersiz
kalması ve Bakanlık tarafından bu yükümlülüğün tamamen veya kısmen üstlenilmesi sonucunu
doğurabilecektir.
Sonuç olarak, hazine geri ödeme garantisi verilmesi ve üstlenim yapılması süreçlerinde
anılan bilgi ve belgelerin ilgili kuruluşlar tarafından ibrazının sağlanması ve bunların
Bakanlıkça değerlendirilmesi hem mevzuat çerçevesinde öngörülmüş bir zorunluluk hem de
Bakanlık bütçesi için ileride oluşabilecek risklerin tespiti ve önlem alınması anlamında bir
gereklilik olduğundan, hazine geri ödeme garantisi ve üstlenim süreçlerinde mevzuatta
belirtilen kontrol ve değerlendirme mekanizmalarının işletilmesi gerekmektedir.
BULGU 10: Bakanlığa Bağlı, İlgili ve İlişkili Kuruluşların İhale Sürecinin
Bakanlık Tarafından Yürütülmesi
Hazine ve Maliye Bakanlığının bağlı, ilgili ve ilişkili kurumlarının bilişime yönelik mal
ve hizmet ihtiyaçlarına ilişkin ihale sürecinin konuya ilişkin mevzuata aykırı şekilde Bakanlık
tarafından yürütüldüğü görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu”
başlıklı 8’inci maddesi hükmü gereğince, her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve
kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka
uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından sorumlu olup, yetkili kılınmış mercilere
hesap vermek zorundadırlar.
Aynı Kanun’un “Üst yöneticiler” başlıklı 11’inci maddesinde de, bakanlıklarda ve diğer
kamu idarelerinde en üst yöneticilerin, “üst yönetici” olduğu ve üst yöneticilerin,
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 41
T.C. Sayıştay Başkanlığı
sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve
kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden Bakana karşı sorumlu
olduğu belirtilmiştir.
Ayrıca 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Birden fazla idarenin ortak ihtiyaçları için
ihale yapılması” başlıklı Ek 7’nci maddesi kamu idarelerini kendi aralarında düzenleyecekleri
bir protokol ile kendi aralarından bir idareyi, kesin teminatın alınması ve sözleşmenin
imzalanması hariç olmak üzere diğer ihale işlemlerini bu idareler adına gerçekleştirmek üzere
görevlendirilmesine cevaz vermektedir.
1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin
227/A maddesinin birinci fıkrasında Bilgi Teknolojileri Genel Müdürlüğünün (BTGM) görev
ve yetkileri belirlenmiştir. Buna göre;
- Bakanlığın bilişim hedeflerini belirlemek, iş planlarını, mali planları ve kaynak
planlarını hazırlamak,
- Bakanlıkça belirlenen eylem planlarında yer alan bilgi teknolojileri ile ilgili
stratejilerin Bakanlık teşkilatı ile bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşlar nezdinde koordine
ederek uygulanmasını sağlamak,
görevleri arasında yer almıştır.
Bakanlık Makamının 01.12.2019 tarih ve 602494 sayılı Oluru ile Bakanlığın bilişim
hedeflerini belirleme, kaynak planlama ve koordinasyon sağlama görevlerinin yerine
getirilmesi kapsamında, Bakanlığın bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşlarına yönelik bilgi işlem
sistem ve uygulamalarına ait bakım, geliştirme, lisans, danışmanlık, koordinasyon vb. unsurlara
ilişkin satın almaların BTGM ile ilgili kuruluşlar arasında imzalanan protokoller çerçevesinde
yapılması ve oluşan maliyetlerin ilgili kuruluşların kendi bütçelerinden karşılanmasına karar
verilmiştir. Bu doğrultuda BTGM ile anılan Olur kapsamındaki kuruluşlar arasında bilişim
teknolojileri ürünlerinin BTGM tarafından tedarik edileceğine yönelik protokoller
imzalanmıştır.
Kamu idaresince, imzalanan protokollerin kurumların ihtiyaç duyduğu tüm teknolojileri
ürünlerinin BTGM tarafından tedarik edilmesinden ziyade hangi konularda işbirliği
yapılacağına yönelik olduğu ifade edilse de; yapılan incelemelerde protokoller arasında
yeknesaklık olmadığı, bazı protokollerde kamu kuruluşlarının tüm bilişim ihtiyaçlarını protokol
kapsamında temin etmesi gerektiği düzenlenirken, bazılarında ise acil ve ivedi durumlarda
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 42
T.C. Sayıştay Başkanlığı
kuruluşların kendi bünyesinde de ihtiyacına yönelik alım yapabileceğine cevaz verildiği
görülmüştür.
5018 sayılı Kanun’a göre her bir kurum ve kuruluşunun kamu kaynağının etkili,
ekonomik ve verimli bir şekilde kullanılması noktasında sorumluluğu bulunmaktadır.
Dolayısıyla bu sorumluluğun gereği olan kamu hizmetlerinin yürütülmesi sırasında ortaya
çıkacak ihtiyaçları temin etme yetkisinin de kuruluşun uhdesinde bulunması esastır.
Ayrıca 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Birden fazla idarenin ortak ihtiyaçları için
ihale yapılması” başlıklı Ek 7’nci maddesi idarelerin ortak ihtiyaçlarının temin edilmesine
ilişkin olarak; kamu idarelerini kendi aralarında düzenleyecekleri bir protokol ile kendi
aralarından bir idareyi, kesin teminatın alınması ve sözleşmenin imzalanması hariç olmak üzere
diğer ihale işlemlerini bu idareler adına gerçekleştirmek üzere görevlendirilmesine cevaz
vermektedir.
Bu itibarla, Bakanlığın bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşlarının bilişim teknolojisi
kapsamındaki ürün ihtiyaçlarının toplu olarak tek ihale ve tek sözleşme kapsamında
karşılanması amaçlanıyorsa sürecin yetki devri yoluyla yürütülmesi yerine, 4734 sayılı
Kanun’un Ek 7’nci maddesi ve bu maddenin uygulanmasına yönelik olarak Kamu İhale
Kurumunun çıkardığı ikincil mevzuat hükümleri çerçevesinde alım yapılması gerektiği
değerlendirilmektedir.
BULGU 11: Bakanlığın Taşınır İşlemlerinin Mevzuatta Belirtilen Gerekliliklere
Uygun Yürütülmemesi
Bakanlığın taşınır işlemlerine ilişkin defter ve belgeler ile taşınırların yıl sonu sayım
işlemlerinin mevzuata aykırılık teşkil ettiği görülmüştür.
Taşınırların kaydı ile muhafazası, kullanımı, mal yönetim hesabının verilmesi hususları
Taşınır Mal Yönetmeliği’nde düzenlenmekte olup, anılan Yönetmelik’in;
5’inci maddesinde, harcama yetkililerinin, taşınır kayıtlarının Yönetmelik’te belirtilen
esas ve usullere göre tutulmasını sağlamaktan sorumlu olduğu,
6’ncı maddesinde, taşınır kayıt yetkililerinin, kullanıma verilmesi uygun görülen
taşınırları ilgililere teslim etmekten ve bu taşınırların bulundukları yerde sayımlarını
yapmaktan; taşınır kontrol yetkililerinin ise taşınır kayıt ve işlemleri ile ilgili olarak düzenlenen
belge ve cetvellerin mevzuata uygunluğunu kontrol etmekten sorumlu olduğu,
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 43
T.C. Sayıştay Başkanlığı
10’uncu maddesinde, kamu görevlilerinin kullanımına verilen demirbaş, makine ve
cihazlar için Taşınır Teslim Belgesi ve oda, büro, bölüm, atölye, garaj ve servis gibi ortak
kullanım alanlarına tahsis edilenler taşınırlar için ise Dayanıklı Taşınırlar Listesi düzenleneceği,
11’inci maddesinde, taşınırların tüm giriş ve çıkış kayıtları ile kullanılacak defter, belge
ve cetvellerin elektronik ortamda tutulması ve düzenlenmesinin esas olacağı,
32’nci maddesinde, kamu idarelerine ait taşınırların yıl sonlarında en az üç kişiden
oluşan sayım kurulu tarafından sayılacağı; sayım kurulunun öncelikle ambarda bulunan
taşınırları fiilen sayması gerektiği, ardından ortak kullanım alanlarında bulunan taşınırların
Dayanıklı Taşınırlar Listeleri esas alınarak sayılacağı, sayım sonuçlarının Sayım Tutanağında
gösterileceği ve kullanım amacıyla kamu görevlilerine verilen taşınırlar için sayım
yapılmaksızın daha önceden düzenlenen Taşınır Teslim Belgeleri ile oluşan kayıtların esas
alınacağı,
34’üncü maddesinde Harcama Birimi Taşınır Mal Yönetim Hesabı Cetvelinin sayım
kurulu tarafından onaylanan Taşınır Sayım ve Döküm Cetveline dayanılarak hazırlanacağı,
düzenlenmiştir.
Anılan Yönetmelik’in 11’inci maddesine istinaden ise Strateji Geliştirme Başkanlığının
20.12.2018 tarihli yazısıyla Bakanlığın merkez ve taşra tüm birimlerinde taşınır işlemlerinin
SGB.net sistemi yerine Taşınır Kayıt ve Yönetim Sisteminden (TKYS) takip edilmesi gerektiği
duyurulmuştur.
Bakanlığın 21 adet harcama birimine ilişkin 2020 yılı taşınır işlemleri incelendiğinde;
- 9 birim dışında kamu görevlilerinin kullanımına verilen demirbaş, makine ve cihazlar
için taşınır teslim belgelerinin TKYS’den düzenlenmediği, dolayısıyla yıl sonu sayım
tutanaklarında kişilere verilen taşınır miktarı sütununun boş olduğu,
- 3 birim dışında oda, büro gibi ortak kullanım alanına tahsis edilen taşınırlarla ilgili
dayanıklı taşınır listelerinin ve Yönetmelik’e göre tutulması zorunlu olan Dayanıklı
Taşınırlar Defteri’nin mevcut olmadığı ve yıl sonu sayım tutanaklarında ortak
kullanıma verilen taşınır miktarı sütununun boş olduğu,
- Taşra ve yurtdışı birimi olan harcama birimlerinde taşra ve yurtdışı sayımlarının
merkezdeki sayım kurulu tarafından onaylanıp imzalandığı,
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 44
T.C. Sayıştay Başkanlığı
- SGB.net’ten TKYS’ye geçiş aşamasında yalnız taşınır stok bilgilerinin aktarıldığı
ancak ortak kullanıma ve kişilere verilen taşınır bilgisinin aktarılmadığı,
- DMO’dan satın alınan ancak fiili olarak teslim alınmayan bilgisayarların yıl sonu
sayımlarında ambardaymış gibi gösterildiği,
- Olağanüstü hal kapsamında çıkarılan KHK’lar ile kamudan ihraç edilen kamu
görevlilerinin kullanımında bulunulmuş 1025 adet bilişim ürününün ve bazı değerli
sanat eserlerinin harcama birimlerine ait ambarlarda muhafaza edildiği,
tespit edilmiştir.
Bu nedenle, ortak kullanıma ve kişilere verilen taşınırları TKYS’den takip etmeyen
harcama birimlerinde taşınırların tamamı ambarda göründüğünden yıl sonu sayım tutanakları
doğru bilgi vermemektedir. Keza, sayım sonucunda duruma göre kullanılması öngörülen
197.05 Stok sayım noksanı ve 397.05 Stok sayım fazlası hesapları 2018 yılından bu yana hiç
kullanılmamıştır.
Bu itibarla, Bakanlığın taşınır işlemlerinin yürütülmesinde, Taşınır Mal
Yönetmeliği’nde yer alan düzenlemelere riayet edilmesi gerekmektedir.
BULGU 12: Genel Bütçe Vergi Gelirleri Büyükşehir Belediye Paylarından Özel
Kanunlar Gereği Yapılması Gereken Kesintilerin Eksik Hesaplanması
Muhasebat Genel Müdürlüğü tarafından genel bütçe vergi gelirleri üzerinden
hesaplanan paylardan şehir içi raylı ulaşım sistemleri ve metro projeleri ile içme, kullanma ve
endüstri suyu temini kapsamında özel mevzuatı gereğince yapılan kesintilerin eksik yapıldığı
görülmüştür.
Bakanlık tarafından, 5779 sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi
Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun’un 2’nci maddesi uyarınca genel bütçe vergi
gelirleri tahsilatı toplamının %2,5’i ile büyükşehir ilçe belediyelerine ayrılan payların %30’u
büyükşehir belediyelerine pay olarak ayrılmakta olup, söz konusu paylar, yine anılan Kanun’un
7’nci maddesinin dördüncü fıkrasında belirtilen kesintiler ve özel kanunlar gereğince yapılması
gereken kesintiler (alacaklı kurumların talebi üzerine) yapıldıktan sonra ilgili büyükşehir
belediyelerine aktarılmaktadır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 45
T.C. Sayıştay Başkanlığı
5779 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesine göre ise Bakanlığın büyükşehir belediye
paylarını doğrudan büyükşehir belediyelerine, il özel idareleri ve diğer belediyelerin paylarını
ise ilgili idarelere aktarılmak üzere İlbank’a aktarması gerekmektedir.
2010/1115 sayılı Şehir İçi Raylı Ulaşım Sistemleri, Metrolar ve Bunlarla İlgili Tesislerin
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca Üstlenilmesi, Devralınması ve Tamamlanmasını Müteakip
Devri ile İlgili Şartların Belirlenmesine İlişkin BKK’nın 8’inci maddesinin ikinci fıkrasında
merkezi yönetim bütçesinden karşılanan ve/veya karşılanacak olan toplam proje maliyet
bedelinin, her ay genel bütçe vergi gelirleri tahsilat toplamı üzerinden ilgili belediyeye ayrılacak
paylardan %5 oranında kesinti yapılarak Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ilgili hesaba
aktarılması ile ödeneceği hükme bağlanmıştır.
Benzer şekilde, 1053 sayılı Belediye Teşkilâtı Olan Yerleşim Yerlerine İçme, Kullanma
ve Endüstri Suyu Temini Hakkında Kanun’un 4’üncü maddesinde de her ay genel bütçe vergi
gelirleri tahsilatından ayrılan paylardan 5779 sayılı Kanun gereğince yapılan kesintilerden
sonra kalan kısımdan %10’u geçmemek üzere Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün (DSİ)
talebi üzerine, ilgisine göre Bakanlık veya İlbank tarafından kesinti yapılarak DSİ hesabına
takip eden ay sonuna kadar aktarılacağı hükme bağlanmıştır.
Yapılan incelemelerde; Bakanlığın 5779 sayılı Kanun’un 3’üncü maddesine göre
büyükşehir belediyeleri payını aktarmaktan sorumlu birim olduğu halde, büyükşehir ilçe
belediyeleri payı üzerinden hesaplanan büyükşehir belediyeleri payını da İlbank’a aktarmakta
olduğu, bu aşamada da yalnız büyükşehir belediyelerine genel bütçe vergi gelirleri tahsilatı
toplamı üzerinden hesaplanarak gönderilen paydan kesinti yapıldığı, bahse konu
büyükşehir ilçe belediyeleri payları üzerinden büyükşehir belediyelerine dağıtılmak üzere
İlbank’a aktarılan tutarlardan ise söz konusu kesintilerin yapılmadığı tespit edilmiştir.
5779 sayılı Kanun’a göre büyükşehir belediyeleri payını aktarmaktan sorumlu birim
Bakanlık olduğundan alacaklı kurumlar ayrıca İlbank’tan kesinti talebinde bulunmamakta, pay
tutarı her ay değişkenlik gösterdiği için kendilerine aktarılan tutarın matrah bilgisine ya da DSİ
kesintileri örneğinde olduğu gibi Kanunda getirilen üst sınırın uygulanıp uygulanmadığını
bilgisine sahip olamamaktadırlar.
Bu itibarla, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri doğrultusunda Bakanlık tarafından
büyükşehir belediyelerine aktarılmak üzere İlbank’a gönderilen pay üzerinden de kesinti
yapılması gerekmektedir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 46
T.C. Sayıştay Başkanlığı
BULGU 13: Mahalli İdarelerin Hazine Garantili Kredi Borçlarından Doğan
Üstlenimlere Esas İzleme ve Denetim Mekanizmalarında Eksiklikler Bulunması
Hazine garantisi altında veya ikrazen kullandırılan dış proje kredisi geri ödenmesi
amacıyla oluşturulan ve mahalli kuruluşlarca yönetilen Dış Borç Ödeme Hesaplarının
mevzuatta düzenlenen şekilde işletilmemesi sebebiyle Bakanlıkça üstlenilen yükümlülüklerin
ödenmesinde kullanılmak üzere hesap bakiyelerinin kredi borçlusu kuruluşlarca Bakanlığa
aktarılmasında ve anılan hesabın kullanılmasına ilişkin Bakanlıkça yapılacak izleme ve denetim
faaliyetlerinde eksiklikler olduğu görülmüştür.
4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un;
8’inci maddesi gereğince kredi borçlusu kuruluşlar, Hazine garantisi altında sağlanan
dış kredilere ilişkin geri ödemeler için gereken tutarı yılı bütçelerinde öncelikli olarak ayırmakla
mükellef olduğu,
11’inci maddesinin yedinci fıkrasında büyükşehir belediyeleri, belediyeler ve bunlara
bağlı kuruluşlar tarafından gerçekleştirilen projeler için Bakanlığın garantisi altında sağlanan
veya dış borcun ikrazı suretiyle kullandırılan krediler çerçevesinde ilgili belediye veya bağlı
kuruluşun geri ödeme yükümlülüklerini karşılamak üzere gelirlerinin bir kısmının aktarılması
amacıyla, bir Dış Borç Ödeme Hesabı oluşturulacağı hüküm altına alınmıştır.
Hesabın oluşturulması ve işleyişine ilişkin esas ve usuller 25/12/2014 tarihinde
yürürlüğe giren 4749 Sayılı Kanun Kapsamında Dış Finansman Sağlanmasına İlişkin Usul ve
Esaslar Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir. Anılan Yönetmelik’in 23 ve 24’ üncü
maddelerinde;
- Belediyeler tarafından gerçekleştirilecek projelere garantili finansman
sağlanabilmesi için kredi anlaşması imzalanmadan önce Dış Borç Ödeme Hesabı açılacağı,
- Hesabın kaynaklarının, proje için temin edilen garantili finansmana ilişkin kuruluşun
geri ödeme yükümlülüklerini karşılayacak şekilde kuruluş tarafından aktarılacak tutarlar ve
hesaptaki bu tutarlar için sağlanan nemalardan oluşacağı,
- Hesaba aktarılan tutarların borç ödeme dışında başka bir amaçla kullanılamayacağı,
- Kuruluşların garantili finansmana ilişkin kreditöre olan ödeme yükümlülüklerini
karşılamak için hesaba aktarım yapmakla yükümlü olduğu,
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 47
T.C. Sayıştay Başkanlığı
- Hesap bakiyesinin yeterli olmaması durumunda borç servisinin kısmen de olsa
karşılanabilmesi için bakiye tutarın tümü dış finansman kaynağının hesabına ya da Bakanlığın
hesabına aktarılacağı,
- Hesapların, Bakanlık nezdindeki Kamu Haznedarlığı Sistemi kapsamında izleneceği
- Bakanlığın hesap ile ilgili olarak gerçekleştirilen bütün işlemleri Hazine
Kontrolörleri Kurulu vasıtasıyla denetlemeye yetkili olduğu, izleme ve/veya denetim
sonuçlarına göre, kuruluş hakkında her bir ödeme vadesi için idari para cezası uygulanacağı,
ifade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri doğrultusunda dış kredi yükümlülüklerinin
karşılanması amacıyla kuruluşlarca öncelikle yükümlülüklerini karşılamak üzere Dış Borç
Ödeme Hesabına gelir aktarımı yapılması, hesaptaki bakiyenin yetersiz olması sebebiyle ödeme
yapılamayan hallerde Bakanlıkça üstlenilen tutarların borç servisinin kısmen de olsa
karşılanabilmesi için bu hesaptaki bakiyenin Bakanlığa aktarılması ve bu tutarın kuruluşça geri
ödenecek Hazine alacağından mahsup edilmesi gerekmektedir.
Ancak, aktarım yapılması gereken ilgili hesapların kuruluşlarca mevzuatta öngörülen
şekilde işletilmemesi, ödeme dışı amaçlarla kullanılması ve hesaba gelir aktarımlarının düzenli
yapılmaması sebebiyle borçlu kuruluşlarca kreditöre olan ödeme yükümlülüklerinin yerine
getirilemeyerek Bakanlığa üstlenim talebinde bulunmaktadır. Söz konusu sebeplerden Bakanlık
hesaplarına çoğunlukla bakiye aktarımı olmadığı, aktarım yapan kuruluşların tutarlarının ise
çok düşük düzeyde olduğu görülmektedir.
Yapılan incelemelerde;
- 2020 yılında Bakanlığa üstlenim talebinde bulunan 5 belediye ile her bir kredi borcu
taksiti için 29 ayrı Garanti Üstlenim ve İkraz Anlaşması imzalandığı, bu anlaşmalardan 23’ü
kapsamında hesaplarında bakiye olmaması sebebiyle kuruluşlarca Hazineye gelir aktarımı
yapılmadığı,
- Gelir aktarımı yapan kuruluşlardan gönderilen tutarların ise üstlenilen toplam kredi
yükümlülüklerinin yüzde biri düzeyinde olduğu,
- Yönetmelik’in 24’üncü maddesi uyarınca Bakanlığa verilen, izleme ve denetim
görevinin yerine getirilmesi için hesapların Kamu Haznedarlığı Sisteminde izlenmesi gerektiği,
ancak sistemin tutarların teyidine imkan vermediği,
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 48
T.C. Sayıştay Başkanlığı
- Kuruluşlarca gerçekleştirilen işlemlerinin 2013 yılından beri Hazine Kontrolörleri
Kurulu vasıtasıyla denetlenmediği,
- Yükümlülüklerini yerine getirmeyen kuruluşlar hakkında Bakanlıkça idari para
cezası uygulanmış olmakla birlikte bu mekanizmasının caydırıcı mahiyette olmadığı,
- Önceki yıllarda üstlenim talebinde bulunan kuruluşların denetim yılında da ödeme
güçlüğüne düştüğü ve söz konusu yükümlülüklerin Bakanlıkça üstlenilmeye devam ederek
Hazine alacağına dönüştüğü,
tespit edilmiştir.
Hesabın oluşturulma amacı öncelikli olarak kredi yükümlülüklerinin kuruluşlarca
karşılanabilmesini sağlayacak bir mekanizma görevini görmek ve Hazinenin katlanacağı riski
minimize etmektir. Bu öngörünün gerçekleşmemesi ve borcun ödenememesi halinde ise,
Hazineye aktarılacak hesap bakiyeleri ile üstlenilen borç yükünün hafifletilmesi ve ileride
doğması muhtemel yükümlülüklerin nakit yönetimine etkisini bertaraf edilebilmesidir.
Yükümlülüklerin üstlenilmesi sonucu kuruluşların borçları Hazine tarafından
karşılanarak Hazine alacağı oluşmakta, bu alacaklar vadeye yayılarak geri ödemeler ertelenmiş
olmaktadır.
Kamu idaresi cevabında hesabın işleyişi ve kontrolünün sağlanması amacıyla
Bakanlıkça idari para cezası uygulandığı ve denetim mekanizmasının etkin olduğu ifade
edilmiştir. Ancak sürecin bütün aşamalarına nüfuz edilebilmesi ve aksayan noktaların tespit
edilmesi amacıyla Bakanlığa bu alanda verilmiş olan denetim yetkisinin kullanılmasının daha
etkin olacağı ve kurumları mevzuata uygun hareket edilmesi noktasında yönlendireceği
değerlendirilmektedir.
Kamu haznedarlığı sistemi üzerinden bu hesaplarla ilgili kontrolün yapılamıyor oluşu,
mevzuatta Hazine Kontrolörler Kuruluna verilen denetim yetkisinin de son yıllarda aktif olarak
işletilememesi izleme ve kontrol faaliyetlerinde zafiyete neden olmaktadır.
Sonuç olarak, Hazine alacaklarının yönetilmesine ilişkin genel esaslar çerçevesinde
borçlu kuruluşların, Hazine alacağı kapsamındaki her türlü mali yükümlülüğünü, vadesinde ve
öncelikli olarak yerine getirme yükümlüğünün temini amacı oluşturulan Dış Borç Ödeme
Hesabı mekanizmasının işlerliğinin sağlanmasına yönelik olarak mevzuatta Bakanlığa verilen
izleme, kontrol ve denetim faaliyetlerinin hayata geçirilmesinin nakit ve alacak yönetiminin
etkin yürütülmesi kapsamında gerekli olduğu değerlendirilmektedir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 49
T.C. Sayıştay Başkanlığı
BULGU 14: Kullanım Süresi Sona Eren Hibe Anlaşmalarının Koşullu
Yükümlülük Olarak Takibine Devam Edilmesi
Kullanım süresi sona eren alınan hibelere ilişkin anlaşmaların kapanış işlemleri
tamamlanmadığından, bu anlaşmalar kapsamındaki koşullu yükümlülüklerin konuya ilişkin
meri mevzuata aykırı olarak nazım hesaplarda takip edilmeye devam edildiği görülmüştür.
4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un
“Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde herhangi bir dış finansman kaynağından geri ödeme
yükümlülüğü olmaksızın Türkiye Cumhuriyetinin aldığı ayni ve/veya nakdi yardım ile Türkiye
Cumhuriyetinin yabancı ülkeler, yabancı ülkelerin kuruluşları, uluslararası kuruluşlar ve
oluşturulacak uluslararası yardım konsorsiyumlarına verdiği ayni ve/veya nakdi yardımlar hibe
olarak tanımlanmıştır.
Yine anılan Kanun’un “Hibe” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrası hükmü ile
Türkiye Cumhuriyeti adına herhangi bir dış finansman kaynağından hibe almaya, bununla ilgili
anlaşmaları yapmaya ve bu anlaşmaların esas ve şartlarını belirlemeye, sağlanan bu hibeleri bu
Kanun’un 2’nci maddesinde yer alan kurum ve kuruluşlara kullandırmaya Bakan yetkili
kılınmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti adına hibe alınması ve hibelerin takibi ile ilgili usul ve esaslar ise
4749 sayılı Kanun Kapsamında Hazine Müsteşarlığı Tarafından Türkiye Cumhuriyeti Adına
Hibe Alınması, Hibe Verilmesi ve Hibelerin Takibine Dair Yönetmelik ile belirlenmiştir.
Anılan Yönetmelik’in “Alınan hibelerin izlenmesi” başlıklı 7’nci maddesi hükümleri
gereğince;
- Hibeden kullanımların tamamlandığına ve hibe anlaşması kapsamındaki tüm hak ve
yükümlülüklerin yerine getirildiğine ilişkin bilginin, hibe veren tarafın bildirimi üzerine Dış
Ekonomik İlişkiler Genel Müdürlüğü tarafından Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğüne
bildirilmesi,
- Dış Ekonomik İlişkiler Genel Müdürlüğü tarafından bu bildirimin hibe veren taraftan
temin edilememesi halinde bu durumun Dış Ekonomik İlişkiler Genel Müdürlüğü tarafından
Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğüne bildirilmesi ve hibeden kullanımların tamamlandığına
ilişkin bilginin, Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğü tarafından kullanıcı kurum veya
kuruluştan temin edilmesi,
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 50
T.C. Sayıştay Başkanlığı
- Bu yöntemlerden biri yoluyla hibeden kullanımların tamamlandığı bilgisi Kamu
Finansmanı Genel Müdürlüğüne ulaştığı zaman da ilgili hibenin koşullu yükümlülük olarak
takibine son verilmesi,
gerekmektedir.
Bakanlık bilgi sistemlerinde 31.12.2020 tarihi itibarıyla aktif olan alınan hibelere ilişkin
anlaşmaların incelenmesi neticesinde ise, kullanım süresi tamamlanmış ve/veya anlaşma
kapsamında kullanılabilecek hibe tutarı kalmamış olmakla birlikte, Bakanlık hibe
raporlamalarında aktif olarak görülen ve anlaşma kullanım tutarlarının koşullu yükümlülük
olarak takip edilen hibe anlaşmalarının olduğu tespit edilmiştir.
Alınan hibe tutarlarının anlaşmalarda belirlenen koşullarda kullanılmaması durumunda
hibe kullanıcısı kuruluşlar açısından geri ödeme yükümlülüğü doğacağından, söz konusu hibe
kullanımları hibe anlaşmalarının tarafı olan Bakanlık tarafından koşullu yükümlülük olarak
takip edilmektedir. Hibe anlaşma süresinin sona ermesi veya hibe kullanımlarının
tamamlanması durumunda hibe anlaşmalarının sona erdirilmesi ve taraflar arasındaki
yükümlülüklerin netleştirilmesi amacıyla bu yükümlülüklerin anlaşma tarafları olan kreditör ve
Bakanlık arasında teyit edilmesi, teyit edilememesi durumunda ise kullanıcı kuruluştan alınacak
bilgiler ile teyit işlemlerinin yapılarak koşullu yükümlülük takibinin sonlandırılması
gerekmektedir.
Nitekim kamu idaresince de, hibelerin daha etkin bir şekilde takibinin yapılabilmesi ve
Bakanlığın koşullu yükümlülüklerinin doğru ve tutarlı raporlanabilmesini teminen, kullanım
süresi dolan hibelere ilişkin güncelleme çalışmalarına devam edildiği ifade edilmiştir.
Bu itibarla, Bakanlık koşullu yükümlülüklerin doğru raporlanabilmesi amacıyla
kullanım süresi sona eren hibelere ilişkin anlaşmaların kapanış işlemlerinin tamamlanarak bu
kapsamda takip edilen koşullu yükümlülüklerin kayıtlardan çıkarılması gerekmektedir.
BULGU 15: Verilen Hibe Tutarlarının ve Döviz Takası Şeklinde Yapılan Türev
Ürün Kullanım Bilgisine Kamu Borç Yönetimi Raporunda Yer Verilmemesi
Bakanlıkça verilen hibe tutarları ile maliyet ve risk yönetimi kapsamında kullanılan
döviz takası işlem tutarlarına Kamu Borç Yönetimi Raporunda yer verilmediği görülmüştür.
4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un
“Devlet borçlarının bütçeleştirilmesi, muhasebeleştirilmesi ve raporlanması” başlıklı 14’üncü
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 51
T.C. Sayıştay Başkanlığı
maddesinin onaltıncı fıkrası hükmü gereğince ilgili bütçe yılı içinde sağlanan iç ve dış
finansman imkânları, sağlanan Hazine garantileri, Risk Hesabı, alınan ve verilen hibeler, dış
borcun devri, dış borcun ikrazı ve dış borcun tahsisine ilişkin bilgilerle finans piyasalarına ve
borç yönetimine ilişkin değerlendirmeleri içeren Kamu Borç Yönetimi Raporu, Hazine ve
Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanmakta ve yayımlanmaktadır.
Kamu Borç Yönetim Raporu’nun içeriğinde olması öngörülen hibeler, 4749 sayılı
Kanun’un 3’üncü maddesinde herhangi bir dış finansman kaynağından geri ödeme
yükümlülüğü olmaksızın Türkiye Cumhuriyetinin aldığı ayni ve/veya nakdi yardım ile Türkiye
Cumhuriyetinin yabancı ülkeler, yabancı ülkelerin kuruluşları, uluslararası kuruluşlar ve
oluşturulacak uluslararası yardım konsorsiyumlarına verdiği ayni ve/veya nakdi yardım olarak
tanımlanmıştır.
Devlet borcunun etkin bir şekilde idare edilebilmesi ve risk yönetimi amacıyla yurt içi
veya uluslararası sermaye piyasalarında kullanılan ve finansal araç olarak tanımlanan takas
dahil türev ürünler ise 4749 sayılı Kanun’un 12’nci maddesinde borç ve risk yönetimi amacıyla
kullanılabilecek enstrümanlardan biri olarak sayılmıştır.
Bakanlık tarafından 2020 yılı içerisinde gerçekleştirilmiş olan hibe ve türev ürün
işlemlerinin incelenmesi sonucunda ise;
Toplam 13.381.009,82 Dolar tutarında üç adet hibe anlaşması imzalanmış olmakla
birlikte söz konusu hibe anlaşmalarının Kamu Borç Yönetimi Raporunda yer almadığı,
Bakanlıkça, 2020 yılı döviz takasına konu edilen iki adet Dolar cinsi tahvil ihracı
yapıldığı, gerçekleştirilen takas işlemi sonucu ihraç tutarının tamamı Avro cinsi yükümlülüğe
dönüştürüldüğü, takas işlemi neticesinde tahvil ihracı ile temin edilen döviz cinsi farklı bir
döviz cinsi ile değiştirilerek borçlanma işleminin nihai maliyeti (anapara ve kupon) değiştirilen
döviz cinsi olarak gerçekleştirildiği, ancak ihraca konu tahvillere Kamu Borç Yönetimi
Raporunda yer verilmiş olmakla birlikte döviz takası işlemine konu ihraç tutarının Avro cinsi
yükümlülük karşılığı tutarlara yer verilmediği,
tespit edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden görüleceği üzere, döviz takası işlemi ile
birlikte dolar üzerinden olan borçlanma yükümlülüğü Avro olarak değiştirildiğinden temin
edilen dış finansmanın doğru raporlanabilmesi için tahvil ihracı ile birlikte yapılan döviz takası
işlemlerinin de Kamu Borç Yönetim Raporunda yer alması gerektiği değerlendirilmektedir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 52
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Bu itibarla, şeffaflık ve hesap verilebilirliğin sağlanması hedefi ile mali varlık ve
yükümlülük yönetimindeki gelişmelerin ve uygulamaların kapsamlı bir şekilde kamuoyuna
açıklanması amacıyla hazırlanmakta olan Kamu Borç Yönetimi Raporunun hibe anlaşmaları ile
döviz takası işlemlerini içerecek şekilde hazırlanması gerekmektedir.
BULGU 16: Hazine Malı Haline Gelen Menkul Varlıkların Ekonomiye
Kazandırılması Sürecine İlişkin Düzenlemelerin Yeterli Olmaması
Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri muhasebe birimleri tarafından Darphane ve
Damga Matbaası Muhasebe Birimine, Hazine malı olarak teslim edilen menkul varlıkların
ekonomiye kazandırılması sürecinde hukuki düzenlemeler ve uygulamadaki eksiklikler
nedeniyle sorunlar olduğu görülmüştür.
Darphane ve Damga Matbaası Muhasebe Birimi kontrolünde saklanmakta olan altın,
gümüş ve benzeri menkul kıymet ve varlıkların ekonomiye kazandırılması amacıyla (mülga)
Maliye Bakanlığı ile (mülga) Hazine Müsteşarlığı arasında 26.07.2017 tarihinde “Darphane ve
Damga Matbaası Muhasebe Biriminde Yer Alan Menkul Varlıkların Ekonomiye
Kazandırılması Protokolü” imzalanmıştır. Bu Protokol ile Darphanede muhafaza edilen
varlıkların, değer ve miktar tespitlerinin yapılması, bu işlemler sonrası satış yapılarak anılan
varlıkların ekonomiye kazandırılmasına ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir.
Anılan Protokol çerçevesinde;
- Her yılın Ekim ayında Defterdarlık tarafından bir komisyon oluşturulması ve bu
menkul varlıkların anılan komisyon marifeti ile tasnife tabi tutulması,
- Tasnif sürecinden sonra eritilip saflaştırılan altın ve gümüşlerin piyasa değeri
üzerinden Döner Sermaye Muhasebe Müdürlüğüne verilmesi ve bedelinin genel
bütçeye gelir kaydedilmesi,
- Tarihi ve kültürel değeri olan menkul varlıkların Kültür ve Turizm Bakanlığına
devredilmesi, kültürel değeri olmayan menkul varlıkların ise piyasada müzayede veya
diğer yollarla satılması öngörülmüştür.
Protokol sonrasında bir komisyon kurularak menkul varlıkların tasnifi yapılmış, altın
varlıklar ergitilmiş ve bu altınların bir kısmı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesine
satılmıştır. Tasnifi yapılan menkul varlıklardan kültür varlığı olarak kabul edilenlerin bir kısmı
da müze müdürlüklerine verilmiştir. Bu işlemler her yıl yapılmakla birlikte izleyen tabloda yer
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 53
T.C. Sayıştay Başkanlığı
aldığı üzere 31.12.2020 itibariyle halihazırda önemli tutarda menkul varlık muhasebe birimi
depolarında halen atıl olarak beklemektedir.
Tablo 5: Altın ve Altın Dışındaki Kıymetli Madenlerin Değer Tablosu
Hesap Adı Tutarı (TL)
Altın 139.483.792,18
Altın Dışındaki Kıymetli Madenler 171.740.703,17
Toplam 311.224.495,35
Yapılan incelemelerde, kayıtlarda yer alan ve atıl olarak bekleyen altının Döner
Sermaye Saymanlığında yeterli nakit olmadığından dolayı satılamadığı ve Saymanlık kasasında
halen muhafaza edildiği, ayrıca kasada yaklaşık 45 ton gümüş alaşımın bulunduğu ve bu
alaşımın homojen hale getirilmesi ile ilgili sorunlardan dolayı ekonomiye kazandırılamadığı,
ayrıca Darphane ve Damga Matbaası Muhasebe Müdürlüğü tarafından mevcut hukuki
düzenlemelerle müzayede yapılması mümkün görünmediğinden kültürel değeri olamayan ve
Protokolün müzayede ile satılmasını öngördüğü diğer menkul kıymetlere ilişkin de işlem
yapılamadığı tespit edilmiştir.
Söz konusu gerekçeler nedeniyle, satılmak üzere tasnifi yapılan önemli miktarda
menkul kıymet halen kasada muhafaza edilmekte ve ekonomiye kazandırılamamaktadır.
Bu itibarla, 2018 ve 2019 Hazine ve Maliye Bakanlığı Sayıştay Denetim Raporlarında
da yer alan Hazine malı olan menkul kıymet ve varlıkların değerlendirme ve saklanma
süreçlerine ilişkin sorunların çözümüne yönelik olarak;
- Altın ve gümüşün Döner Sermaye Muhasebe Müdürlüğüne satılması ve Protokolde
öngörüldüğü üzere bedelinin genel bütçeye gelir kaydı yapılmasının sağlanarak ilgili
menkul kıymetin ekonomiye kazandırılması,
- Kültürel değeri olmayan ve Protokolün müzayede ile satılmasını öngördüğü diğer
menkul kıymetlerin satışına ilişkin düzenlemenin yapılarak anılan menkul kıymetlerin
elden çıkarılması,
- Yine Protokolde öngörülen Komisyonun oluşturulması, çalışma usul ve esasları,
yapacağı işlemler, menkul kıymetlerin tasnif sonrası saklanma biçimleri,
sorumluluklar ve düzenlenmesi gereken tutanaklara ilişkin detaylı düzenlemelerin
yapılması ve bu suretle mevzuat ve uygulamadaki eksikliklerin ivedilikle giderilmesi
önem arz etmektedir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 54
T.C. Sayıştay Başkanlığı
BULGU 17: Genel Bütçeye Gelir Kaydedilmek Üzere Bakanlığa Aktarılan
Tutarların Doğruluğunun Teyidi ve Takibinde Aksaklıklar Bulunması
Düzenleyici ve denetleyici kurumlar, belirli kamu iktisadi teşebbüsleri, Türkiye Jokey
Kulübü, Milli Piyango İdaresi ve Spor Toto Teşkilatı tarafından genel bütçeye gelir
kaydedilmek üzere Bakanlık hesabına yatırılan tutarların, Bakanlık merkez muhasebe birimi
tarafından dekont üzerinden muhasebeleştirildiği, ancak bu tutarların takibi ve doğruluğunun
teyidine yönelik yeterli bir kontrol mekanizmasının kurulmadığı görülmüştür.
5018 sayılı Kanun'un “Kurumlardan alınacak hasılat payı” başlıklı 78’inci maddesinin
birinci fıkrasına dayanılarak çıkarılan 30.12.2005 tarih ve 2005/9916 sayılı BKK ile Türkiye
Petrolleri Anonim Ortaklığı, Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü (DHMİ) ile
Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü mal ve hizmet satışları gayrisafi hasılatlarının %10’unu,
Devlet Malzeme Ofisi Genel Müdürlüğü (DMO) ise ürün nevileri itibarıyla gayrisafi hasılatının
%10’ na kadarını Bakanlık merkez muhasebe birimi hesabına hasılat payı olarak göndermekle
yükümlü kılınmıştır.
22.12.2006 tarih ve 2006/11442 sayılı BKK ile DHMİ için hasılat payı oranının %14’e
yükseltilmesi; 06.12.2019 tarih ve 1744 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile ise DMO’dan
hasılat payı alınmaması yönünde düzenlemeler yapılmıştır.
Diğer taraftan 5018 sayılı Kanun'un 78’inci maddesinin ikinci fıkrası gereği;
düzenleyici ve denetleyici kurumlar, 5602 sayılı Şans Oyunları Hasılatından Alınan Vergi, Fon
ve Payların Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un 7’nci maddesi gereği de Türkiye Jokey Kulübü,
Milli Piyango İdaresi ve Spor Toto Teşkilatı tarafından genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere
kamu payları Bakanlık hesabına aktarılmaktadır.
18.02.2006 tarih ve 26084 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Strateji
Geliştirme Birimlerinin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in “Strateji geliştirme
birimlerinin görevleri” başlıklı 5’inci maddesinde; ilgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini
tahakkuk ettirmek, gelir ve alacakların takip ve tahsil işlemlerini yürütmek strateji geliştirme
birimlerinin görevleri sayılmıştır.
2018 ve 2019 Sayıştay Denetim Raporlarında söz konusu aktarımların Bakanlık merkez
muhasebe birimi tarafından dekont üzerinden muhasebeleştirildiği, bütçeye gelir kaydı yapılan
bu tutarların takibi ve teyidi amacıyla Bakanlık tarafından herhangi bir kontrol mekanizmasının
tesis edilmediği konu edilmiştir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 55
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Yapılan incelemelerde; konuya ilişkin Bakanlık tarafından çalışmalara başlandığı,
Türkiye Jokey Kulübü, Milli Piyango İdaresi Genel Müdürlüğü ve Spor Toto Teşkilat
Başkanlığı tarafından tarafından aktarılan kamu paylarının hesaplanmasına ilişkin tabloların
Muhasebat Genel Müdürlüğüne gönderilerek bilgilendirme yapıldığı, düzenleyici ve
denetleyici kurumların aktarmış olduğu gelir fazlalarına ilişkin olarak ise 2017-2019 yıllarını
kapsayan denetim yapıldığı, kamu iktisadi teşebbüsü kapsamındaki kuruluşlardan alınan hasılat
payının takip ve tahsiline ilişkin çalışmaların da ödenen tutarlara ilişkin dekontlar üzerinden
yapıldığı tespit edilmiştir.
Gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmekle görevli birim Strateji
Geliştirme Birimleri olmakla birlikte, uygulamada işlemleri yürüten Bakanlık birimlerinin
arasında koordinasyon sağlanarak söz konusu gelir tipleri bazında kurum ve kuruluşlardan
hangi kanıtlayıcı belgelerin talep edileceğinin bir düzenleme ile hükme bağlanması, ihtiyaç
görülmesi halinde de denetim programına alınarak teyit edilmesi gerektiği
değerlendirilmektedir.
Sonuç olarak, 5018 sayılı Kanun’a göre kurumlardan alınacak hasılat payı ile 5602
sayılı Kanun’dan kaynaklanan şans oyunları hasılatının Merkez Saymanlık Müdürlüğü
tarafından ilgili kurumlar tarafından tutarlar gönderildikçe kaydının tutulması yanında,
Kurumun ilgili birimlerinin de sürece katılımını sağlayacak bir kontrol mekanizmasının
kurulması gerekmektedir.
BULGU 18: Merkezi Finans ve İhale Biriminin Tabi Olması Gereken Muhasebe
ve Raporlama Usulü ile İhale Mevzuatında Belirsizlik Bulunması
Merkezi Finans ve İhale Biriminin (MFİB) cari giderlerini karşılamak için Bakanlık
bütçesinden özel hesaba aktarılan kaynaktan yapılan harcamalara ilişkin muhasebe ve
raporlama usulü ile bu özel hesaptan yapılan mal ve hizmet alımlarına ilişkin ihale usulünde
belirsizlik olduğu görülmüştür.
MFİB, Avrupa Birliği (AB) Komisyonu ve Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti arasında
14.02.2002 tarihinde imzalanan ve 4802 sayılı Kanun’la uygun bulunan Mutabakat Zaptı ile
kurulmuştur.
Anılan Mutabakat Zaptı’nın;
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 56
T.C. Sayıştay Başkanlığı
1’inci maddesinde, MFİB’in ulusal idare içinde, kurumsal yapılanma projeleri ve özel
olarak sağlanmışsa diğer projeler için ihaleye çıkma, sözleşme yapma ve ödemelerle
görevlendirilmiş Merkezi Olmayan Uygulama Sistemi uygulama birimi olduğu,
2’nci maddesinde; MFİB’in (mülga) Hazine Müsteşarlığına bağlı bir birim olarak
kurulacağı ve bir Program Yetkilendirme Görevlisinin sorumluluğu altında mutabakatta
belirtilen fonksiyonlara ilişkin tüm kararlarını bağımsız olarak alacağı,
3’üncü maddesinde; Türkiye’de AB tarafından finanse edilen programlar çerçevesinde
gerçekleşen hizmet, mal, iş ve hibelere ilişkin ihalelerin genel bütçeleme, ihaleye çıkma,
sözleşme imzalama, ödeme, muhasebe ve mali raporlaması bakımından sorumlu olacağı ve
hizmetlerin, malların, işlerin ve hibelerin ihalesine ilişkin AB kural, düzenleme ve usullerine
bağlı kalınmasını ve uygun bir raporlama sisteminin işlemesini sağlayacağı,
4’üncü maddesinde; Program Yetkilendirme Görevlisinin, Ulusal Yetkilendirme
Görevlisinin ilgili düzenlemeleri ve onayına bağlı olarak MFİB’e uygun personel alımını
sağlayacağı ve Türk Hükümetinin tüm personel masraflarını karşılayacağı, MFİB’in personeli
ile ilgili esas ve usullerin Türk Mevzuatı çerçevesinde düzenleneceği,
5’inci maddesinde ise; MFİB’in (mülga) Hazine Müsteşarlığı tarafından belirlenen ve
sağlanan binada yerleşeceği ve idari, maaş ve diğer tüm işletme giderlerinin Türk Hükümetinin
ulusal bütçesinden karşılanacağı,
ifade edilmiştir.
Anılan hükümlere istinaden yürürlüğe giren 5671 sayılı Merkezi Finans ve İhale
Biriminin İstihdam ve Bütçe Esasları Hakkında Kanun’da, Birim giderlerini karşılamak
amacıyla Birim hesabına aktarılması gereken tutarın genel bütçeden karşılanacağı düzenlenmiş,
ancak aktarılan bu kaynaktan yapılacak harcamalara ilişkin muhasebeleştirme ve raporlama
usulü belirlenmediği gibi, söz konusu belirlemenin ikincil mevzuat ile yapılacağı yönünde bir
hükme de yer verilmemiştir.
2018 yılında Bakanlık yeniden yapılandırılınca, MFİB 2018/1 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Genelgesi ile Hazine ve Maliye Bakanlığı ile ilgilendirilmiştir.
Yapılan incelemelerde,
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 57
T.C. Sayıştay Başkanlığı
- Bakanlık bütçesinden 2020 yılı içerisinde MFİB Özel Hesabına Birim giderlerini
karşılamak üzere 29.000.000 TL transfer yapıldığı, yıl sonunda ise Bilanço ve Faaliyet
Sonuçları Tablosunun hazırlanarak Sayıştay’a gönderildiği; ancak Bakanlık tarafından taşınır
işlemleri için oluşturulan Taşınır Kayıt ve Yönetim Sistemine giriş yapılamadığından, 6085
sayılı Kanun ve ikincil mevzuat gereği sunulması gereken taşınır kesin hesap cetvellerinin
oluşturulamadığı ve MFİB tarafından kullanılan “Envanter Yönetim Programı” nın ise kurum
mali tablolarında yer alan taşınır hesaplarını teyit eder nitelikte olmadığı,
- MFİB tarafından 2020 yılında mal ve hizmet alım giderleri için toplam 6.609.835,34
TL harcandığı, ancak 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2’nci
maddesinde, MFİB gibi uluslararası anlaşmalarla kurulmuş idarelere yer verilmemiş
olmasından dolayı bu harcamalar için Kanun’da belirtilen ihale yöntemlerinin kullanılmadığı,
tespit edilmiştir.
Söz konusu husus ile ilgili olarak özel statüsünden dolayı muhasebeleştirme ve
raporlama ile ihale usulünün belirsizliği ve kadrolu personel istihdam edilememesi gibi
sorunları çözmek amacıyla Birim tarafından 5018 sayılı Kanun’a ekli (II) sayılı cetvele ilave
edilmesine yönelik düzenleme konusunda taslak çalışmaların yapıldığı görülmüştür.
Sonuç itibarıyla, bulgu konusu husus 2015, 2016, 2017, 2018 ve 2019 yılları Sayıştay
Denetim Raporlarında da konu edildiğinden, Türk kamu mali yönetimi ve kontrol sistemi ile
uyumlu veri üretebilecek ve hesap verme sorumluluğunu sağlayacak muhasebeleştirme ve
raporlama usulü ile yapılacak mal ve hizmet alımlarının tabi olduğu ihale usulünün
belirlenmesine yönelik düzenleme çalışmalarının ivedilikle tamamlanması gerekmektedir.
BULGU 19: İdare Faaliyet Raporunun Geç Yayımlanması
Bakanlığın 2020 yılı Faaliyet Raporunun üst yönetici tarafından onaylanma süreçleri
tamamlanmadığı için geç yayımlandığı görülmüştür.
5018 sayılı Kanun’un “Faaliyet raporu” başlıklı 41’inci maddesi uyarınca, üst
yöneticilerin hesap verme sorumluluğu çerçevesinde, harcama yetkilileri tarafından hazırlanan
birim faaliyet raporlarını esas alarak, faaliyet sonuçlarını gösteren idare faaliyet raporunu
düzenleyerek kamuoyuna açıklaması, ayrıca, hazırlanan idare faaliyet raporlarının birer
örneğinin Sayıştaya ve Cumhurbaşkanlığına gönderilmesi gerekmektedir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 58
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Aynı maddede idare faaliyet raporunda, Bakanlık hakkında genel bilgilerle birlikte;
kullanılan kaynaklara, bütçe hedef ve gerçekleşmeleri ile meydana gelen sapmaların
nedenlerine, varlık ve yükümlülükler ile yardım yapılan birlik, kurum ve kuruluşların
faaliyetlerine ilişkin bilgileri de kapsayan malî bilgilere; stratejik plan ve performans programı
uyarınca yürütülen faaliyetler ve performans bilgilerine yer verilmesi gerektiği düzenlenmiştir.
Kamu İdarelerince Hazırlanacak Faaliyet Raporları Hakkında Yönetmelik’in
“Raporlama ilkeleri” başlıklı ikinci bölümünde; faaliyet raporlarının mali saydamlık ve hesap
verme sorumluluğunu sağlayacak şekilde ve tarafların ve kamuoyunun bilgi sahibi olmasını
sağlamak üzere açık, anlaşılır ve sade bir dil kullanılarak hazırlanacağı, raporda yer alan
bilgilerin doğru, güvenilir, önyargısız ve tarafsız olması yine bu bilgilerin idarenin faaliyet
sonuçlarını tüm yönleriyle açıklaması gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Anılan Yönetmelik’in “İdare faaliyet raporu” başlıklı 11’inci maddesinde ise idare
faaliyet raporunun üst yönetici tarafından hazırlanacağı ve yine üst yönetici tarafından izleyen
mali yılın en geç Şubat ayı sonuna kadar kamuoyuna açıklanacağı düzenlenmiştir.
Yapılan incelemelerde, Bakanlığa ait 2020 yılı İdare Faaliyet Raporunun üst yönetici
onayına sunulmak üzere hazır hale getirildiği ancak üst yönetici onayı alınamadığı için
mevzuatta öngörülen sürede yayımlanamadığı ve Sayıştaya gönderilemediği tespit edilmiştir.
İdare faaliyet raporunun mali saydamlık ve hesap verme sorumluluğunun sağlanması
anlamında önemli işlevi bulunmakta ancak Bakanlığın yapılandırıldığı 2018 yılından bu yana
İdare Faaliyet Raporları mevzuatta öngörülen sürede yayımlanamamaktadır.
Bu itibarla, Bakanlığın kamu idareleri tarafından stratejik yönetim anlayışının
benimsenmesinde önemli bir rolü olduğu ve bu hususa önceki yıllar Sayıştay Denetim
Raporlarında da yer verilmiş olduğu göz önüne alınarak, üst yönetici onayına sunulmak üzere
hazır hale getirilen İdare Faaliyet Raporunun üst yönetici tarafından zamanında onaylanması
ve mevzuatta belirlenen sürede yayımlanması gerekmektedir.
BULGU 20: Hazine Destekli Kefalet Sisteminin Etkinliğinin Artırılmasına Yönelik
Bazı İlave Tedbirler Alınması İhtiyacının Bulunması
Hazine destekli kefalet sistemine ilişkin olarak Bakanlık ve KGF tarafından sistemin
daha etkin işlemesine yönelik ilave tedbirlerin alınması gerektiği görülmüştür.
4749 sayılı Kanun’a 2009 yılında eklenen geçici 20’nci madde ile; finansman
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 59
T.C. Sayıştay Başkanlığı
imkânlarını geliştirmek ve kredi sisteminin etkin işlemesine katkı sağlamak amacıyla gerçek ve
tüzel kişiler ile ticari işletmelere kredi garantisi veren kredi garanti kurumlarına 50 milyar Türk
lirasına kadar nakit kaynak aktarmaya ve/veya özel tertip Devlet iç borçlanma senedi ihraç
etmeye Hazine ve Maliye Bakanı yetkili kılınmış olup bu kapsamda KGF’ye Hazine desteği
verilmeye başlanmış ve destek verilen tutar yıllar itibariyle artırılmıştır.
Anılan maddeye dayanılarak 2016/9538 karar sayılı BKK ile yürürlüğe konulan Kredi
Garanti Kurumlarına Sağlanan Hazine Desteğine İlişkin Karar’ın 4’üncü maddesinde Hazine
desteğinin kullandırılmasına ilişkin genel şartlar belirlenmiştir. Bunlardan biri yararlanıcının
vergi dairesine ve Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) vadesi geçmiş borcunun olmaması; borcu
olması durumunda ise bu borcun krediden, borcun kredinin %20’sini aşmaması kaydıyla
öncelikli olarak ödenmesidir. Aynı maddede genel şartlara uymayan yararlanıcılar lehine
verilen kefaletler ile Karar’a ve Bakanlık ile KGF arasında imzalanan protokollere aykırı işlem
tespitine konu kefaletlerin hükümsüz kalacağı düzenlenmiştir. Ayrıca Karar’ın 8’inci
maddesinde, Bakanlığın ihtiyaç halinde sistemin kredi verenler nezdinde denetlenmesini
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumundan (BDDK) talep edebileceği hükme
bağlanmıştır.
Bakanlık ile KGF arasında 2020 yılına ilişkin olarak imzalanan 30.03.2020 tarih ve
2020/1 sayılı Kredi Garanti Fonu A.Ş.’ye Sağlanacak Hazine Desteğine İlişkin Protokol’ün
6’ncı maddesi gereğince yararlanıcıların genel şartları taşıyıp taşımadıkları öncelikle kredi
verenlerce değerlendirilecek olup, bu şartları taşımayan yararlanıcılara Hazine destekli kefalet
ile kredi sağlanması durumunda ise KGF’nin kefalet sorumluluğu ortadan kalkacaktır.
Yararlanıcının vergi dairesine ve SGK’ya vadesi geçmiş borcunun krediden öncelikle ödenmesi
halinde, belgenin kredi kullanımını takip eden 30 iş günü içerisinde kredi veren tarafından
KGF’ye gönderilmesi gerekmektedir.
Aynı maddede, yararlanıcı türlerine göre belirlenen diğer koşulların Protokolün
eklerinde belirtileceği düzenlenmiştir. Madde hükmüne istinaden, yararlanıcı türlerine göre
sağlanacak kefalet limit tutarı, kefalet kullanım şartları, yararlanıcı türleri, kefalet üst limiti,
kefalet oranı, özel şartlar, komisyon oranları ile kefalet limitinin süresi ise ilgili Protokolün
eklerinde yer alan paketlerle belirlenmektedir.
Yapılan incelemelerde, kefalet tahsis aşamasında kontrol edilmesi gereken yukarıda
bahsedilen hususlara ilişkin eksikler olduğu tespit edilmiştir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 60
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Şöyle ki, 2020 yılı içinde KGF’den tazmini istenen, ancak KGF tarafından tazmini
reddedilen kredilerin tazmin ret sebepleri aşağıda yer almaktadır:
- Vergi dairesine ve SGK’ya vadesi geçmiş borcun ödenmemesi ya da ilgili
kurumlardan alınan yazılarda tahrifat yapılması,
- Kredi verenlerce Protokole aykırı olarak kredi kullandırılması,
- Kredi başvurusu sırasında kredi verenler tarafından yararlanıcılar için Küçük ve Orta
Ölçekli İşletme (KOBİ) ve KOBİ dışı tanımının sisteme hatalı girilmesi.
Söz konusu ret sebepleri incelendiğinde, bunların kefalet tahsis aşamasında kontrol
edilmesi gereken hususlar olduğu görülmüştür. Örneğin, yararlanıcının Hazine destekli kefalet
sisteminden yararlanabilmesi için vergi dairesine ve SGK’ya vadesi geçmiş borcunun krediden
öncelikle ödendiğinin hem kredi verenler hem de KGF tarafından kredi tazmine gelmeden önce
kontrol edilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla Hazine desteği genel şartlarını taşımadığı ya da kredi verenlerce hatalı işlem
yapıldığı halde kefalet sisteminden faydalanan, ancak tazmin başvurusu olmayan kredilerin
mevcut olabileceği de göz önüne alındığında, sistemin etkinliği açısından bazı önlemlerin
alınması gerektiği düşünülmektedir. Bu kapsamda;
- Gerek kredi verenler, gerekse KGF tarafından vadesi geçmiş ilgili borçların krediden
öncelikli olarak ödendiğine ilişkin kontrollerin kefalet tazmin aşamasından önce
yapılması,
- Vergi daireleri ve SGK’nın yararlanıcıların vadesi geçmiş borç bilgilerini doğrudan
KGF ile paylaşamaması nedeniyle, yararlanıcılardan bu bilgilerin KGF tarafından
sorgulanabileceğine izin veren bir belgenin alınması, buna ilişkin ilgili kamu
kurumları ile bilgilerin alınabilmesine ilişkin protokoller yapılması
- KGF tarafından vadesi geçmiş ilgili borçların ve yararlanıcıların KOBİ olup
olmadığının sorgulanması amacıyla KGF ile ilgili kamu kurumları arasında
protokollerin yapılmasının sağlanması,
- İlgili kamu kurumlarından alınan yazılarda tahrifat yapan yararlanıcılar ile Protokol
hükümlerine aykırı işlem yapan kredi verenlerin Hazine destekli kefalet sistemi
kapsamından çıkarılması yönünde sistematik önlemlerin alınmasının sağlanması,
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 61
T.C. Sayıştay Başkanlığı
- KGF’nin kefalet limitinin 25 milyar TL’den 50 milyar TL’ye çıkarıldığı da göz
önüne alınarak sistemin etkinliğinin artırılması amacıyla BDDK tarafından kredi
verenlerin münhasıran Hazine destekli kefalet işlemlerinin denetlenmesinin
sağlanması ve bu denetim sonuçlarının takip edilmesi gerekmektedir.
Ayrıca 2020/1 sayılı Protokol eklerinde yer alan paketler incelendiğinde “Turizm
Destek” ve “Mikro İşletme Destek” paketlerinde kredinin yararlanıcının faaliyet alanı dışında
kıymetli maden ve döviz alımında, kredi veren dışında vadeli mevduat ve diğer yüksek riskli
finansal araçlarda kullanılmayacağına dair kredi tahsis aşamasında yararlanıcıdan taahhütname
alınacağının hükme bağlandığı görülmüştür. Ancak tüm paketlerde bu türden bir özel şart yer
almamaktadır. Bu türden özel şartların belirlenmesi kredinin amacına uygun kullanılmasını
sağlamakta ve farklı amaçlarla kullanımı engellemektedir.
Bilindiği üzere, Hazine destekli kefalet sisteminin amacı teminat yetersizliği nedeniyle
krediye ulaşılabilirliği güç olan küçük ve orta ölçekli işletmelerin finansman ihtiyacını
sağlayarak bu işletmelerin sürdürülebilirliğini sağlamaktır. Bu amacın etkin olarak
sağlanmasına yönelik olarak, bundan sonra düzenlenecek paketlerde yararlanıcı ve kredi türüne
göre uygun olan durumlarda kredinin amacına uygun kullanılmasını sağlayacak yukarıda anılan
özel şartların belirlenmesinin faydalı olacağı değerlendirilmektedir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 62
T.C. Sayıştay Başkanlığı
T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI
06520 Balgat / ANKARA
Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00
e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr
https://www.sayistay.gov.tr
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 63
T.C. Sayıştay Başkanlığı
8. EKLER
EK 1: İZLEME
Önceki Yıl/Yıllar Sayıştay Denetim Raporuna İlişkin İzleme Tablosu
Bulgu Adı Yıl/Yıllar İdare Açıklama
Tarafından
Yapılan
İşlem
İlama Bağlı Ödemelerin ve Tahakkuk 2019 Yerine Bu husus 2020 yılı
Kayıtlarının Zamanında Yapılmaması Getirilmedi denetiminde tekrar
Nedeniyle Faiz ve İcra Masrafıyla bulgu konusu
Karşılaşılması yapılmıştır.
Girişim Sermayesi Fonlarına Kaynak 2019 Tam Olarak Muhasebe
Aktarımına İlişkin Karar Kapsamında Yerine kayıtlarından bulgu
Belirlenen Taahhüt Sınırının Nazım Getirildi konusu hususun
Hesaplarda İzlenmemesi düzeltildiği
görülmüştür.
Yurtdışı Teşkilatına Gönderilen 2019 Yerine Bu husus 2020 yılı
Avansların Süresinde Kapatılamaması Getirilmedi denetiminde tekrar
bulgu konusu
yapılmıştır.
Hazine Malı Haline Gelen Menkul 2019 Yerine Bu husus 2020 yılı
Varlıkların Ekonomiye Kazandırılması Getirilmedi denetiminde tekrar
Sürecine İlişkin Düzenlemelerin Yeterli bulgu konusu
Olmaması yapılmıştır.
Genel Bütçeye Gelir Kaydedilmek Üzere 2019 Kısmen Genel bütçeye gelir
Bakanlığa Aktarılan Tutarların Yerine kaydedilmek üzere
Doğruluğunun Teyidi ve Takibinin Getirildi Bakanlığa aktarılan
Yapılmaması tutarlara ilişkin
Bakanlık birimleri
tarafından çeşitli
kontroller
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 64
T.C. Sayıştay Başkanlığı
yapılmaya
başlanmakla birlikte
eksiklikler
bulunduğundan
2020 yılı
denetiminde bu
husus tekrar bulgu
konusu edilmiştir.
Mali Tabloların Ekinde Önemli Muhasebe 2019 Tam Olarak Mali tabloların
Politikaları ve Açıklayıcı Notların Yerine ekinde önemli
Sunulmaması Getirildi muhasebe
politikaları ve
açıklayıcı notların
sunulduğu
görülmüştür.
Muhasebe Kayıtlarının Mali Yılın 2019 Yerine Bu husus 2020 yılı
Bitiminden Sonra da Yapılmaya Devam Getirilmedi denetiminde tekrar
Edilmesi bulgu konusu
yapılmıştır.
Kamu Borç Yönetimi Raporunda Yer Alan 2019 Yerine Bu husus 2020 yılı
Borç Üstlenim Anlaşmalarına İlişkin Getirilmedi denetiminde tekrar
Bilgilerin Yeterli, Açık ve Kapsayıcı bulgu konusu
Olmaması yapılmıştır.
Kredi Garanti Fonu A.Ş. (KGF) 2019 Tam Olarak Bakanlığın
Tarafından Bakanlığın Erişimine Açık Bir Yerine erişimine açık bir
Veri Tabanının Oluşturulmaması Getirildi veri tabanının
oluşturulduğu
görülmüştür.
KGF’nin Hazine Destekli Kefalet 2019 Kısmen Protokollere
Kullanan Yararlanıcılardan Tahsil Yerine komisyon tahsilatını
Edemediği Kefalet Komisyonu Alacağının Getirildi güvence altına alan
Bulunması hükümler eklenmele
birlikte geçmiş yıl
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 65
T.C. Sayıştay Başkanlığı
kredilerine ait
komisyon
alacaklarının
tahsilatı
sağlanmadığından
2020 yılı
denetiminde tekrar
bulgu konusu
yapılmıştır.
Merkezi Finans ve İhale Birimi (MFİB)'in 2019 Yerine MFİB’in 5018 sayılı
Tabi Olması Gereken Muhasebe ve Getirilmedi Kanun’a ekli
Raporlama Usulü ile İhale Mevzuatında listelere eklenmesi
Belirsizlik Bulunması yönünde taslak
çalışmalar mevcut
olmakla birlikte
henüz
sonuçlanmadığından
2020 yılı
denetiminde tekrar
bulgu konusu
yapılmıştır.
Yükseköğretim Kurumlarına Hazine 2019 Yerine Bu husus 2020 yılı
Yardımları Tertibine İlişkin Harcama Getirilmedi denetiminde tekrar
Sürecinin Mevzuata Aykırı Olarak bulgu konusu
Yürütülmesi yapılmıştır.
Avukatlık Vekâlet Ücretlerinin 2019 Yerine Bu husus 2020 yılı
Dağıtımına İlişkin Yasal ve Sistemsel Getirilmedi denetiminde tekrar
Sorunların Vekâlet Ücretlerinin Takip ve bulgu konusu
Dağıtımını Güçleştirmesi yapılmıştır.
2019-2023 Stratejik Planı ve 2019 Yılı 2019 Tam Olarak 2020 Yılı
Performans Programının Geç Yerine Performans
Yayımlanması Getirildi Programının
zamanında
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 66
T.C. Sayıştay Başkanlığı
yayımlandığı
görülmüştür.
Tahsisli Kullanılan Taşınmazların 2019 Yerine 2021 yılında kısmen
Bakanlık Mali Tablolarında Yer Getirilmedi yerine getirilmekle
Almaması birlikte VDK ve
taşra birimleri için
kayıtlar
yapılmamıştır. 2020
yılı denetiminde
tekrar bulgu konusu
yapılmıştır.
Hazineye Ait Madeni Para, Madalyon ve 2019 Yerine Bu husus 2020 yılı
Madalya Arşivinin Taşınır ve Muhasebe Getirilmedi denetiminde tekrar
Sistemlerinde İzlenmemesi bulgu konusu
yapılmıştır.
Menkul Varlıkların Mali Tablolarda 2019 Tam Olarak Her yıl Ekim ayında
Gerçeğe Uygun Değerleri ile Yerine oluşturulan
Gösterilmemesi Getirildi komisyon
vasıtasıyla menkul
varlıkların tasnif
işlemlerinin
yapıldığı, komisyon
raporuna göre de
değerleme işlemleri
yapılarak mali
tablolara yansıtıldığı
görülmüştür.
2019 Yılı Açılış Yevmiyesinin Her Bir 2019 Yerine Bu husus 2020 yılı
Hesap Bazında Borç ve Alacak Tutarı Getirilmedi denetiminde tekrar
İçermesi bulgu konusu
yapılmıştır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 67
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Takipli Alacağa Dönüşen İdari Para 2019 Yerine Bu husus 2020 yılı
Cezalarının Bakanlık Mali Tablosunda Getirilmedi denetiminde tekrar
Raporlanması bulgu konusu
yapılmıştır.
Türev Ürün İşlemlerinin Muhasebe 2019 Yerine Bu husus 2020 yılı
Kayıtlarına Hatalı Aktarılması Getirilmedi denetiminde tekrar
bulgu konusu
yapılmıştır.
Avukatlık Vekâlet Ücretlerine İlişkin 2019 Yerine Bulgunun yerine
Muhasebe Kayıtlarının Hatalı Tutulması Getirilmedi getirilmesine
yönelik işlemler
başlanmış ancak
2021 yılı itibariyle
mevcut kayıtlar
düzeltilemediğinden
2020 yılı
denetiminde tekrar
bulgu konusu
yapılmıştır.
Kredi Devralma ve İkraz Anlaşmaları 2019 Yerine Bulgunun yerine
Uyarınca Belirlenen ve Faaliyet Dönemi Getirilmedi getirilmesine
İtibarıyla Tahakkuk Edecek Olan yönelik işlemler
Gelirlerin Risk Hesabı Alacakları başlanmış ancak
Hesabında Takip Edilmemesi 2021 yılı itibariyle
mevcut kayıtlar
düzeltilemediğinden
2020 yılı
denetiminde tekrar
bulgu konusu
yapılmıştır.
Dönem Sonu İşlemlerinin Eksik 2019 Tam Olarak Dönem sonu
Yapılması Yerine işlmelerinden uzun
Getirildi vadeli hesaplardan
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 68
T.C. Sayıştay Başkanlığı
kısa vadeli hesaplara
aktarımların
gerçekleştirildiği
görülmüştür.
Hazine ve Maliye Bakanlığı 2020 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu 69
T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI
HAZİNE VE MALİYE BAKANLIĞI
DARPHANE VE DAMGA MATBAASI DÖNER
SERMAYESİ
2020 Yılı Düzenlilik Denetim Raporu
İÇİNDEKİLER
1. KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ .................................................................................................... 71
2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU ................................................................................................ 75
3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU ............................................................................................................ 76
4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI ........................................................ 76
5. DENETİM GÖRÜŞÜ ................................................................................................................................. 77
6. DENETİM BULGULARI .......................................................................................................................... 77
7. EKLER ........................................................................................................................................................ 89
TABLOLAR LİSTESİ
Tablo 1: 2020 Yılı Özet Bilanço Tablosu ................................................................................ 74
Tablo 2: 2018-2019-2020 Yılları Karşılaştırmalı Gelir Tablosu ............................................. 74
Tablo 3: Hizmet Alımlarına İlişkin Ödenek ve Harcama Tutarları Tablosu ............................ 87
KISALTMALAR
BKK Bakanlar Kurulu Kararı
DMİS Döner Sermaye Yönetim Bilgi Sistemi
KHK Kanun Hükmünde Kararname
LMB Londra Metal Borsası
SELSİS Darphane Üretim ve Yönetim Sistemi
KİK Kamu İhale Kurumu
BULGU LİSTESİ
A. Denetim Görüşünün Dayanağı Bulgular
1. Stoklarda Bulunan Altın ve Gümüşlerin Mali Tablolarda Gerçeğe Uygun Değeriyle
Gösterilmemesi
2. Tedavül Madeni Para Satışından Elde Edilen Gelirlerin Tahakkuk Kayıtlarının Hatalı
Muhasebeleştirilmesi
3. Yarı Mamul/Mamul Niteliğindeki Altınların İlk Madde ve Malzeme Hesabında İzlenmesi
4. Müşteriler Tarafından Getirilen Altınlardan Ayni Olarak Tahsil Edilen Baskı Bedellerinin
Gelir Kaydedilmemesi ve Gelir Fazlasının Hazineye Aktarılamaması
B. Diğer Bulgular
1. Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesinin İşletilmesi Başta Olmak Üzere Görev
Alanını İlgilendiren Konulara İlişkin Yönetmeliklerin Çıkarılmaması
2. Madeni Para Pulu Alımına İlişkin İhalelerde Sözleşme Bedeli İle Ödeme Tutarlarının
Farklılık Arz Etmesi
3. Parasal Limitler Dâhilinde Yapılan Hizmet Alımlarında, Bütçeye Konulan Ödeneğin
%10’unun Kamu İhale Kurulunun Uygun Görüşü Alınmadan Aşılması
T.C. Sayıştay Başkanlığı
1. KAMU İDARESİ HAKKINDA BİLGİ
1.1. Mevzuat ve Görevler
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü, Hazine ve Maliye Bakanlığının bağlı
kuruluşudur. Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü emrine döner sermaye tahsis
edilmiş ve bu döner sermayeden görevlerin yerine getirilmesi amacı ile gerek duyacağı
harcamaları yapmaya Genel Müdürlük yetkili kılınmıştır.
Genel Müdürlük, 2996 sayılı Maliye Vekaleti Teşkilat ve Vazifeleri Hakkında Kanun
çerçevesinde 1983 yılına kadar Maliye Bakanlığının ana hizmet birimi olarak görev yapmıştır.
Hazine birimlerinin 1983 yılında Maliye Bakanlığı bünyesinden ayrılarak Başbakanlığa bağlı
Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı haline getirilmesiyle birlikte Genel Müdürlük de anılan
Müsteşarlığa bağlanmıştır. Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü, 234 sayılı
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünün Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun
Hükmünde Kararname (KHK) gereğince Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığına bağlı, ayrı
bütçeli bir genel müdürlük olarak görevini yürütmüştür. Ancak Anayasada yapılan
değişikliklere uyum sağlanması amacıyla 703 sayılı KHK ile 234 sayılı KHK’nın Darphane ve
Damga Matbaası Genel Müdürlüğünün teşkilatlanmasına ilişkin hükümleri yürürlükten
kaldırılmıştır. Genel Müdürlük, Hazine ve Maliye Bakanlığının bağlı kuruluşu olarak 4 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yeniden yapılandırılmıştır.
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğüne ilişkin bölümünün 104-
115’inci maddelerinde düzenlenmiştir. Genel Müdürlüğe tahsis edilen Döner Sermaye ise 4
sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 116 ve 117’nci maddelerinde tanımlanmıştır.
Genel Müdürlüğün görevleri Kararname’nin 106’ncı maddesinde;
a) Kanunlar gereğince tedavüle çıkarılması kararlaştırılan madeni ufaklık para ve
madeni hatıra paraları basmak ve dağıtmak,
b) Cumhuriyet altın sikkeleri ile Cumhuriyet ziynet altınlarını basmak,
c) Resmî kuruluşlarca hatıra madalyonu mahiyetinde olmayıp belirli amaçlarla belirli
kişilere dağıtılan madalyaları imal etmek,
ç) Kıymetli madenlerden ve taşlardan mamul süs ve ziynet eşyalarının kontrollerini
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020 Yılı 71
Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
yapmak, ticaretini düzenlemek amacı ile standartlar tespit etmek,
d) Resmî mühürleri imal etmek ve resmî mühür sicilini tutarak resmî mühür beratlarını
tanzim etmek,
e) Hazinenin para, madalyon ve madalya arşivini oluşturmak,
f) Her çeşit harç, damga ve cezaevleri yapı pullarını ve değerli kâğıtları basmak,
bastırmak ve dağıtmak,
g) Verilecek diğer görevleri yapmak,
olarak belirlenmiştir.
Kararname’nin 117’nci maddesinde Genel Müdürlük emrine, söz konusu bölümde
yazılı görevlerin yerine getirilmesi amacıyla, miktarı ilgili mevzuatına göre belirlenmek üzere,
sermaye tahsis edilerek bir döner sermaye hesabı tanımlanmış ve Genel Müdürlük bu döner
sermayeden görevlerin yerine getirilmesi amacı ile gerek duyacağı harcamaları yapmaya yetkili
kılınmıştır.
Dolayısıyla Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü ikili bütçe yapısına
sahiptir. Genel Müdürlük, Kararname’nin 106’ncı maddesinde sayılan görevlerini yerine
getirmek üzere, Bakanlık bünyesinde Genel Bütçeden ve Döner Sermaye Hesabından gerek
duyulan harcamaları yapmaktadır. Ancak görevlerin yerine getirilmesi amacı ile gerek
duyulacak makina ve demirbaş alımı, bina ve tesis yapımı ile ilgili olarak Döner Sermayeden
yapılacak harcamalar için Bakanlıktan izin alınması gerekmektedir. Bu yolla edinilen
gayrimenkuller Döner Sermayeye tahsis edilmek kaydıyla Hazine adına tescil edilmektedir.
1.2. Teşkilat Yapısı ve İnsan Kaynakları
Genel Müdürlük, Genel Müdür ve hizmet birimlerinden oluşmaktadır.
Genel Müdür, Genel Müdürlüğün en üst amiridir ve Genel Müdürlük hizmetlerinin
mevzuata, plan ve yıllık programlara uygun olarak verilen direktifler doğrultusunda
yönetmekle, Genel Müdürlük faaliyet alanına giren konularda, diğer kamu kurum ve kuruluşları
ile işbirliği ve koordinasyonu sağlamakla görevlidir.
Genel Müdürlüğün hizmet birimleri şunlardır:
a) Darphane Dairesi Başkanlığı,
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020 Yılı 72
Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
b) Damga Matbaası Dairesi Başkanlığı,
c) Uygulama Dairesi Başkanlığı,
ç) Personel Dairesi Başkanlığı,
d) Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı,
e) Döner Sermaye Saymanlığı.
4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 117’nci maddesine göre, Genel Müdürlüğe
görevlerin yerine getirilmesi amacıyla sermaye tahsis edilerek bir döner sermaye hesabı
tanımlanmıştır. Dolayısıyla Döner Sermayenin, Darphane ve Damga Matbaası Genel
Müdürlüğünden ayrı bir teşkilat yapısı bulunmamaktadır.
Hazine ve Maliye Bakanlığının bağlı kuruluşu olan Darphane ve Damga Matbaası Genel
Müdürlüğünde yılsonu itibarıyla maaşları Genel Bütçeden ödenen 123 memur, ücretleri Döner
Sermaye Hesabından ödenen 245 işçi olmak üzere toplam 368 personel istihdam edilmektedir.
1.3. Mali Yapı
Genel Müdürlüğe 234 sayılı KHK ile tahsis edilen döner sermaye 20.000,00 TL olup,
bu miktar 92/3614 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (BKK) ile 40.000,00 TL’ye çıkarılmıştır.
Ayrıca 234 sayılı KHK'nın 16’ncı maddesi (4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin
117’nci maddesi) uyarınca döner sermayeden elde edilen ve her yılsonunda kullanılmayan
gelirin tahsis olunan sermayeye eklenmesi suretiyle, Döner Sermayenin mevcut sermayesi
toplam 80.000,00 TL’ye ulaşmıştır.
Döner Sermayenin mali işlemleri 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu
ile belirlenmiş muhasebeleştirme ve raporlama kurallarına göre gerçekleştirilmektedir. Döner
Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümleri uyarınca Tekdüzen Hesap
Planı ve Muhasebe Sistemi uygulanmaktadır. Döner Sermayenin muhasebe hizmetleri, 4 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 116’ncı maddesi gereğince Döner Sermaye Saymanlığı
tarafından yürütülmektedir.
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü Döner Sermayesinin 80.000,00 TL
sermayesi olup 2020 yılı bilançosunun toplam aktif büyüklüğü 587.097.746,88 TL’dir.
Döner Sermaye Hesabının 2020 yılı özet bilançosu aşağıdadır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020 Yılı 73
Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Tablo 1: 2020 Yılı Özet Bilanço Tablosu
Aktif (Varlıklar) 31.12.2020 Pasif (Kaynaklar) 31.12.2020
(TL) (TL)
I. DÖNEN VARLIKLAR 579.935.966,88 I-KISA VADELİ YABANCI 129.952.312,55
KAYNAKLAR
II. DURAN VARLIKLAR 7.161.780,00 II-UZUN VADELİ YABANCI 23.694.153,37
KAYNAKLAR
III-ÖZKAYNAKLAR 433.451.280,96
Aktif (Varlıklar) Toplamı 587.097.746,88 Pasif (Kaynaklar) Toplamı 587.097.746,88
Döner Sermayenin net satışları 853.583.577,10 TL, satışların maliyeti 628.992.490,63
TL olup brüt satış karı 224.591.086,47 TL’dir. Gelir tablosunda yılsonu itibarıyla tahakkuk
eden dönem net karı toplamı 93.593.787,82 TL’dir.
Döner Sermaye Hesabının 2018-2019-2020-yılları karşılaştırmalı gelir tablosu aşağıda
yer almaktadır.
Tablo 2: 2018-2019-2020 Yılları Karşılaştırmalı Gelir Tablosu
2018 Yılı Tutarı 2019 Yılı Tutarı 2020 Yılı Tutarı
(TL) (TL) (TL)
A. Brüt Satışlar 466.463.804,29 640.310.788,26 854.194.225,88
B. Satış İndirimleri ( -) 85.786,58 377.376,62 610.648,78
C. Net Satışlar 466.378.017,71 639.933.411,64 853.583.577,10
D. Satışların Maliyeti ( -) 275.987.958,88 356.674.718,23 628.992.490,63
BRÜT SATIŞ KARI VEYA ZARARI 190.390.058,83 283.258.693,41 224.591.086,47
E. Faaliyet Giderleri 86.449.045,51 111.367.530,72 129.056.403,50
FAALİYET KARI VE ZARARI 103.941.013,32 171.891.162,69 95.534.682,97
F. Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karlar 1.474.408,58 1.281.766,80 2.695.696,60
G. Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar ( -) 9.185,29 12.643,65 383.435,04
H. Finansman Giderleri (-) 0 0 0
OLAĞAN KAR VEYA ZARAR 105.406.236,61 173.160.285,84 97.846.944,53
I. Olağan Dışı Gelir ve Karlar 7.866.462,11 4.102.138,17 189.822,09
J.Olağandışı Gider ve Zararlar ( -) 1.006,43 137,07 4.442.978,80
DÖNEM KARI VEYA ZARARI 113.271.692,29 177.262.286,94 93.593.787,82
K. Dönem Karı Vergi ve Diğ.Yas.Yük.Karşılıkları ( -) 0 0 0
DÖNEM NET KARI VEYA ZARARI 113.271.692,29 177.262.286,94 93.593.787,82
1.4. Muhasebe ve Raporlama Sistemi
4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 116’ncı maddesine göre; Döner Sermaye
Hesabının, maliyet muhasebesine imkân verecek bir muhasebe yönetmeliğine göre tutulması
gerekmekte olup Döner Sermaye Saymanlığı, muhasebe işlerini yapmak ve dönem sonu
hesaplarını düzenleyerek ilgili mercilere sunmakla görevli kılınmıştır. Her mali yılın bitiminden
itibaren hazırlanacak bilanço ve ekleri ile bütün gelir ve gider belgeleri denetim için Sayıştay
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020 Yılı 74
Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Başkanlığına, bilanço ve eklerin onaylı birer örneği de Hazine ve Maliye Bakanlığına
gönderilmektedir.
Döner Sermayenin bütçe işlemleri, 5018 sayılı Kanun’un geçici 11’inci maddesi
uyarınca, Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği hükümlerine göre
yürütülmektedir. Saymanlığın mali işlemlerinin muhasebeleştirilmesinde İdare tarafından
geliştirilen Üretim Yönetim Sistemi adlı muhasebe bilgi sistemi kullanılmaktadır. Veriler aynı
zamanda Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yönetilen Döner Sermaye Mali Yönetim
Sistemine de aktarılmaktadır. Ancak Üretim Yönetim Sisteminin üretime yönelik muhasebe
modülünün Döner Sermaye Mali Yönetim Sistemine, entegrasyonu bulunmadığından her iki
sistemin birlikte kullanılmasına devam edilmektedir.
Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri ile Muhasebe
Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslar’ın 5’inci maddesi gereğince hesap dönemi
sonunda Sayıştaya gönderilmesi gereken defter, tablo ve belgelerden aşağıda yer alanlar
denetime sunulmuş olup denetim bunlar ile anılan Usul ve Esasların 8’inci maddesinde yer alan
diğer belgeler dikkate alınarak yürütülüp sonuçlandırılmıştır.
x Birleştirilmiş veriler defteri,
x Geçici ve kesin mizan,
x Bilanço,
x Gelir tablosu
Denetim görüşü, kamu idaresinin tabi olduğu geçerli finansal raporlama çerçevesi
kapsamındaki temel mali tabloları olan bilanço ve gelir tablosuna verilmiştir.
2. KAMU İDARESİNİN SORUMLULUĞU
Denetlenen kamu idaresinin yönetimi, tabi olduğu muhasebe standart ve ilkelerine
uygun olarak hazırlanmış olan mali rapor ve tabloların doğru ve güvenilir bilgi içerecek şekilde
zamanında Sayıştaya sunulmasından, bir bütün olarak sunulan bu mali tabloların kamu
idaresinin faaliyet ve işlemlerinin sonucunu tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir olarak
yansıtmasından ve ister hata isterse yolsuzluktan kaynaklansın bu mali rapor ve tabloların
önemli hata veya yanlış beyanlar içermemesinden; kamu idaresinin gelir, gider ve malları ile
bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğundan;
mali yönetim ve iç kontrol sistemlerinin amacına uygun olarak oluşturulmasından, etkin olarak
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020 Yılı 75
Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
işletilmesinden ve izlenmesinden, mali tabloların dayanağını oluşturan bilgi ve belgelerin
denetime hazır hale getirilmesinden ve sunulmasından sorumludur.
3. SAYIŞTAYIN SORUMLULUĞU
Sayıştay, denetimlerinin sonucunda hazırladığı raporlarla denetlenen kamu idarelerinin
mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek, mali rapor ve tablolarının
güvenilirliğine ve doğruluğuna ilişkin görüş bildirmek, gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin
hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygunluğunu tespit etmekle
sorumludur.
4. DENETİMİN DAYANAĞI, AMACI, YÖNTEMİ VE KAPSAMI
Denetimlerin dayanağı; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu, uluslararası denetim standartları,
Sayıştay ikincil mevzuatı ve denetim rehberleridir.
Denetimler, kamu idaresinin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki
düzenlemelere uygunluğunu tespit etmek ve mali rapor ve tablolarının kamu idaresinin tüm
faaliyet ve işlemlerinin sonucunu doğru ve güvenilir olarak yansıttığına ilişkin makul güvence
elde etmek ve mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek amacıyla yürütülmüştür.
Kamu idaresinin mali tabloları ile bunları oluşturan hesap ve işlemlerinin doğruluğu,
güvenilirliği ve uygunluğuna ilişkin denetim kanıtı elde etmek üzere yürütülen denetimler;
uygun denetim prosedürleri ve tekniklerinin uygulanması ile risk değerlendirmesi yöntemiyle
gerçekleştirilmiştir. Risk değerlendirmesi sırasında, uygulanacak denetim prosedürünün
belirlenmesine esas olmak üzere, mali tabloların üretildiği mali yönetim ve iç kontrol sistemleri
de değerlendirilmiştir.
Denetimin kapsamını, kamu idaresinin mali rapor ve tabloları ile gelir, gider ve
mallarına ilişkin tüm mali faaliyet, karar ve işlemleri ve bunlara ilişkin kayıt, defter, bilgi, belge
ve verileri (elektronik olanlar dâhil) ile mali yönetim ve iç kontrol sistemleri oluşturmaktadır.
Bu hususlarla ilgili denetim sonucunda denetim görüşü oluşturmak üzere yeterli ve
uygun denetim kanıtı elde edilmiştir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020 Yılı 76
Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
5. DENETİM GÖRÜŞÜ
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020
yılına ilişkin yukarıda belirtilen ve kamu idaresi tarafından sunulan; geçerli finansal raporlama
çerçevesi kapsamındaki mali rapor ve tablolarının, “Denetim Görüşünün Dayanağı Bulgular”
bölümünde belirtilen hesap alanları hariç tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir bilgi içerdiği
kanaatine varılmıştır.
6. DENETİM BULGULARI
Raporda yer alan bulgular, denetimler sonucunda tespit edilen hususlara kamu idaresi
tarafından verilen cevapların değerlendirilmesi suretiyle düzenlenmiştir.
A. DENETİM GÖRÜŞÜNÜN DAYANAĞI BULGULAR
Bu bölümde, mali rapor ve tablolara verilen görüş ile ilgili olan bulgular yer almaktadır.
BULGU 1: Stoklarda Bulunan Altın ve Gümüşlerin Mali Tablolarda Gerçeğe
Uygun Değeriyle Gösterilmemesi
Üretimde kullanılan altın ve gümüş stoklarının, 15 Stoklar hesap grubuna gerçeğe uygun
değerleri yerine idare tarafından belirlenen takdiri bedel (iz bedeli) üzerinden kaydedildiği
görülmüştür.
4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 106/b maddesi uyarınca, Cumhuriyet altın
sikkeleri ile Cumhuriyet ziynet altınları, Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü
tarafından basılmaktadır. Müşteriler tarafından basımı yapılmak üzere getirilen külçe altınlar,
150 İlk madde ve malzeme hesabına borç, 329 Diğer ticari borçlar hesabının kıymetli maden
emanetleri alt hesabına alacak kaydedilmekte, basılmış altınlar müşteriye teslim edildiğinde ise
söz konusu hesaplar ters kayıt ile kapatılmaktadır. Bakiye tutar, üretim maliyetleri karşılığında
(mülga) Hazine Müsteşarlığının 06.07.1998 tarih ve 43126 sayılı Onayı ile belirlenmiş olan
tarifeye göre Genel Müdürlüğe gelir olarak kalan altını göstermekte olup, bazı Cumhuriyet
altını türleri için ise altının yanı sıra bir miktar da nakit tahsil edilmektedir.
Ayrıca Darphane tarafından basılan hatıra para, madalyon vb. ürünlerde kullanılmak
üzere gümüş stoku da bulundurulmaktadır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020 Yılı 77
Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Yapılan incelemelerde, müşterilerce teslim edilen külçe altınların, has altın miktarının
iz bedeli olan (gram olarak) 0,20 ile çarpılması, stoklarda bulunan gümüşlerin ise has gümüş
miktarının (gram olarak) 0,03 ile çarpılması sonucu bulunan bedel üzerinden
muhasebeleştirildiği ve dolayısıyla söz konusu hesaplarda bakiye kalan kıymetli madenlerin
mali tablolarda gerçeğe uygun değeri ile gösterilemediği tespit edilmiştir.
Yıl sonundaki altın ve gümüş stoğu Borsa İstanbul verileri üzerinden sırasıyla
6.663.548.074,56 TL ve 30.646.237,57 TL değerinde iken, iz bedeli ile kayıt altına alınan tutar,
altın için 3.000.652,08 TL, gümüş için ise 146.562,59 TL olarak görülmektedir.
Oysa Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği'nin temel muhasebe
kavramlarının düzenlendiği 29’uncu maddesinde; edinilen varlık ve hizmetlerin, bunların elde
edilme maliyet bedelleriyle muhasebeleştirileceği, 15 Stoklar hesap grubunun işleyişini
düzenleyen 126’ncı maddesinde de stokların maliyet bedeliyle kayıtlara alınacağı ifade
edilmiştir.
Sonuç olarak, 2015 yılından bu yana Sayıştay denetim raporlarında da ifade edildiği
üzere, stoklarda bulunan altın ve gümüşün gerçeğe uygun değeri yerine takdiri bedel (iz bedeli)
ile mali tablolara yansıtılması sonucu, 2020 yılı mali tablolarında 15 Stoklar hesap grubu
itibarıyla hataya neden olunmuştur.
BULGU 2: Tedavül Madeni Para Satışından Elde Edilen Gelirlerin Tahakkuk
Kayıtlarının Hatalı Muhasebeleştirilmesi
İlgili mevzuatı gereğince tedavüle çıkarılması kararlaştırılan madeni ufaklık paraların
Genel Bütçeye (Darphane ve Damga Matbaası Muhasebe Birimi) satışından elde edilen
gelirlerin muhasebeleştirilmesinde 600 Yurtiçi satışlar hesabı yerine 380 Gelecek aylara ait
gelirler hesabının kullanıldığı görülmüştür.
Madeni paralar, 1264 sayılı Madeni Ufaklık ve Hatıra Para Bastırılması Hakkında
Kanun hükümleri çerçevesinde tedavüle çıkarılmakta olup 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin 106/a maddesi uyarınca, tedavüle çıkarılması kararlaştırılan madeni ufaklık
paralar Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından basılmaktadır. Genel
Müdürlük bu görevini Döner Sermaye tarafından yerine getirmekte olup, basımı yapılan tedavül
madeni paralar maliyet bedeliyle Genel Bütçeye fatura edilmektedir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020 Yılı 78
Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 388’inci maddesinde
yurt içindeki gerçek ve tüzel kişilere satılan mal ve hizmetler karşılığında alınan ya da tahakkuk
ettirilen değerlerin 600 Yurtiçi satışlar hesabına kaydedileceği,
Anılan Yönetmelik’in 97’nci maddesinde de mal ve hizmet satışlarından doğan senetsiz
alacaklar 120 Alıcılar hesabına borç, satış bedeli “60 Brüt Satışlar” grubunun ilgili hesabına
alacak kaydedileceği hüküm altına alınmıştır.
Yine söz konusu Yönetmelik’in 318’inci maddesinde ise, 380 Gelecek aylara ait gelirler
hesabının gelecek aylara ait peşin tahsil olunan gelirlerin bir yıldan kısa süreye ait olan
kısımlarının izlenmesi için kullanılması gerektiği ifade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri gereğince; Darphane ve Damga Matbaası
Döner Sermayesi tarafından basımı yapılan ve Genel Bütçeye fatura edilen tedavül madeni para
satış gelirleri tahakkuklarının 120 Alıcılar hesabına borç, 600 Yurtiçi satışlar hesabına alacak
kaydedilmesi gerekmektedir.
Ancak yapılan incelemelerde; söz konusu gelirlerin tahakkuk ettirildiğinde 120 Alıcılar
hesabına borç, 380 Gelecek aylara ait gelirler hesabına alacak kaydedildiği, tahsilat
yapıldığında ise 380 Gelecek aylara ait gelirler hesabına borç, 600 Yurtiçi satışlar hesabına
alacak kaydedildiği, dolayısıyla 380 Gelecek aylara ait gelirler hesabının mevzuata aykırı bir
şekilde ara bir hesap olarak kullanıldığı tespit edilmiştir. Bunun sonucunda da 31.12.2020 tarihi
itibariyle 380 Gelecek aylara ait gelirler hesabına 96.771.696,10 TL fazla, 600 Yurtiçi satışlar
hesabına aynı tutarda noksan kayıt yapılmış olmaktadır.
Sonuç olarak, Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesinin 2020 yılı Bilanço ve
Gelir Tablosunda 380 Gelecek aylara ait gelirler hesabı ve 600 Yurtiçi satışlar hesabı itibarıyla
96.771.696,10 TL’lik hataya neden olunmuştur.
BULGU 3: Yarı Mamul/Mamul Niteliğindeki Altınların İlk Madde ve Malzeme
Hesabında İzlenmesi
Darphane ve Damga Matbaası atölyelerinde işlemden geçerek yarı mamul/mamul hale
gelen altınların Döner Sermaye Hesabında ilk madde ve malzeme olarak izlendiği görülmüştür.
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından Cumhuriyet altını ve hatıra
para basımı için elde bulundurulan altınların büyük kısmı; döküm atölyesine girmiş, dökülerek
hadde olarak tutulan, üretim giderlerinden belli oranda pay almış yarı mamul/mamul niteliği
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020 Yılı 79
Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
taşıyan altınlar olup bunların 150 İlk madde ve malzeme hesabında değil 151 Yarı mamuller-
üretim hesabında, mamul hale gelince de 152 Mamuller hesabında izlenmesi gerekmektedir.
Nitekim Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 129’uncu
maddesine göre; 151 İlk madde ve malzeme hesabı, henüz tam mamul haline gelmemiş ancak
ilk madde ve malzeme ile işçilik ve genel üretim giderlerinden belli oranlarda pay almış üretim
aşamasındaki mamullerin; aynı Yönetmelik’in 131’inci maddesine göre 152 Mamuller hesabı
ise, üretim çalışmaları sonunda elde edilen ve satışa hazır hâle gelmiş bulunan mamullerin
izlenmesi için ihdas edilmiştir.
Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesinin 150.71.01.01 İlk madde ve malzeme
(altın) hesabında 31.12.2020 itibarıyla kayıtlı tutara karşılık gelen 15.003.260,40 gr altın
bulunmaktadır. Üretim sürecinde fiziki hurda ortaya çıkmaması ile mevcut üretim ve muhasebe
yazılımının sadece 150 nolu hesaba kayıt yapılmasına imkan tanıması gerekçesiyle 151 ve 152
no.lu hesaplarda ise kayıtlı altın bulunmamaktadır.
Oysa 31.12.2020 tarihi itibarıyla alınan Stok Bakiye Grup Raporuna göre; mevcut
15.003.260,40 gr altının üretim sürecine girmiş, dökülerek hadde olarak tutulan yarı mamul
niteliğinde olan, küçük bir kısmının ise mamul niteliğinde olan altın olduğu anlaşılmıştır.
Sonuç olarak, önceki yıllar Sayıştay denetim raporlarında da ifade edildiği üzere,
Darphane altın stokunun önemli bir kısmının, talebi hızla karşılayabilmek amacıyla, eritilmiş
ve haddelenmiş bir biçimde yarı mamul ya da mamul olarak tutulduğu anlaşıldığından
15.003.260,40 gr altının 150 İlk madde ve malzeme hesabı yerine 151 Yarı mamuller-üretim
hesabı ve ilgisine göre 152 Mamuller hesabında izlenmemesi sonucunda 2020 yılı mali tabloları
anılan hesaplar itibarıyla gerçeği yansıtmamaktadır.
BULGU 4: Müşteriler Tarafından Getirilen Altınlardan Ayni Olarak Tahsil
Edilen Baskı Bedellerinin Gelir Kaydedilmemesi ve Gelir Fazlasının Hazineye
Aktarılamaması
Cumhuriyet altını basımı sürecinde, müşteriler tarafından getirilen külçe altınların
eritilerek üretime dönüştürülmesi karşılığında, ayni olarak tahsil edilen altın baskı bedelinin
gelir hesaplarında muhasebeleştirilmediği ve dolayısıyla elde edilen hasılatın Hazineye
aktarılamadığı görülmüştür.
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020 Yılı 80
Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Cumhuriyet altın sikkeleri ile Cumhuriyet ziynet altınları, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi’nin 106/b maddesi uyarınca, Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü
tarafından basılmaktadır. Müşteriler basımı yapılmak üzere külçe altın getirmekte, talep
ettikleri altın ise aynı gün içerisinde mevcut basılmış altın stokundan kendilerine teslim
edilmektedir. Bu aşamada altın baskı bedeli olarak (mülga) Hazine Müsteşarlığının 06.07.1998
tarih ve 43126 sayılı Onayı ile belirlenmiş olan tarifeye göre bir miktar altın Darphanede
kalmaktadır.
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 388’inci maddesine
göre, yurt içindeki gerçek ve tüzel kişilere satılan mal ve hizmetler karşılığında alınan ya da
tahakkuk ettirilen değerlerin 600 Yurtiçi satışlar hesabına kaydedilmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde;
- Altın baskı bedelinin ayni olarak tahsil edilmesi sonucu, müşteriden teslim alınan ile
iade edilen altın arasında fark oluştuğu ve bu nedenle müşteriden teslim alınan
altınların kaydedildiği 329 Diğer ticari borçlar hesabının kıymetli maden emanetleri
alt hesabının sürekli olarak bakiye verdiği,
- Baskı bedeli olarak Darphanede kalan altınlar için gelir kaydı yapılmadığı,
- Baskı bedeli olarak kalan ayni altın için gelir kaydı yapılmamasının bu gelirlerin
Hazineye aktarılamaması sonucunu da doğurmakta olduğu,
tespit edilmiştir.
4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 117’nci maddesinin üçüncü fıkrasında;
döner sermayeden elde edilen ve her yıl sonunda kullanılmayan gelirin tahsis olunan
sermayenin iki katına ulaşıncaya kadar döner sermayeye ekleneceği, ödenmiş sermaye, tahsis
edilen sermayenin iki katına ulaştıktan sonra kârın Hazineye aktarılacağı hüküm altına
alınmıştır.
Ancak elde edilen karın sermayeye eklenmesi veya nakit olarak Hazineye aktarılması
noktasında İdare tarafından herhangi bir işlem tesis edilememektedir. Şöyle ki;
Mülga 234 sayılı KHK’nın 16’ncı maddesine göre tahsis edilmiş olan 80.000,00 TL
sermaye üst limiti 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 117’nci maddesinin birinci
fıkrası ile kaldırılmış ve döner sermayeli işletmelerin kurulmasına izin verme ve tahsis edilen
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020 Yılı 81
Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
sermayeyi belirleme yetkisi 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 221’inci maddesinin
(ç) bendi ile Muhasebat Genel Müdürlüğüne verilmiş olup, 2020 yılı sonu itibarıyla sermaye
tahsisinde değişikliğe gidilmemiştir. Dolayısıyla, İdarenin muhasebe işlemlerini düzelterek,
oluşacak geliri sermayeye ekleme imkânı olamamıştır.
Ayrıca, mevcut tahsisli sermaye limiti olan 80.000,00 TL aşıldığından, yürürlükte
bulunan mevzuat değişmediği sürece, 2020 yılı için gelir kaydı yapılacak (873.215,40 gr x
444,14092 TL) 387.830.691,11 TL'nin kâr olarak hazine hesaplarına aktarılması ve bunun için
de altın stokunun büyük kısmının satılması ve nakde çevrilmesi gerekmektedir. Oysa müşteri
taleplerinin günü içinde karşılanabilmesi ve talep artışlarının kıtlık rantı yaratmayacak şekilde
karşılanabilmesi için önemli miktarda altın stokunun mevcut olması gerekmektedir.
İdare tarafından altın ve gümüş mevcudunun gerçek değeri ile muhasebeleştirilebilmesi
için birtakım girişimlerde bulunulmuş olmakla birlikte, yukarıda yer verilen açıklamalardan da
görüleceği üzere konunun çözümü için mevzuat değişikliğine ihtiyaç bulunduğu hususu açıktır.
Sonuç olarak, 2014 yılından bu yana Sayıştay Denetim Raporlarında da ifade edildiği
üzere, müşteriler tarafından getirilen külçe altınların eritilerek üretime dönüştürülmesi
karşılığında, ayni olarak tahsil edilen altın baskı bedelinin gelir hesaplarında
muhasebeleştirilebilmesi ve rezerv olarak tutulması gerekli altın miktarının ve belirlenen
rezervin üzerindeki altın stokunun ayni veya nakdi olarak Hazineye aktarılması veya istisnai
olarak Kurumda bırakılmasını sağlayacak yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesi
gerekmektedir.
B. DİĞER BULGULAR
Bu bölümde, mali rapor ve tablolara verilen görüş ile ilgili olmayan bulgular yer
almaktadır.
BULGU 1: Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesinin İşletilmesi Başta
Olmak Üzere Görev Alanını İlgilendiren Konulara İlişkin Yönetmeliklerin
Çıkarılmaması
Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesinin işletilmesi ile mali ve idari
işlemlerin yürütülmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek üzere yürürlüğe konulması gereken
Yönetmelik’in çıkarılmadığı görülmüştür.
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020 Yılı 82
Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi hükümleri çerçevesinde faaliyet göstermektedir. Anılan Kararname’nin 116 ve
117’nci maddelerinde Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü emrine döner sermaye
tahsis edileceği; bu saymanlığın Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğünün döner
sermaye hesabını maliyet muhasebesine imkân verecek özel muhasebe yönetmeliğine göre
tutacağı ve dönem sonu hesaplarını düzenleyerek ilgili mercilere sunacağı hüküm altına
alınmıştır.
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 117’nci maddesinin beşinci fıkrasında; Döner
Sermayeden karşılanacak satım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesis ve taşıma işlerinin
nasıl yapılacağının ilgili mevzuatı çerçevesinde çıkarılacak yönetmelikte belirleneceği, yedinci
fıkrasında ise; Döner Sermayenin işletilmesi ile ilgili her türlü mali ve idari işlemlerin
yürütülmesi ve muhasebe yöntemine ilişkin esas ve usullerin yönetmelikte gösterileceği hükme
bağlanmıştır.
Yapılan incelemelerde, anılan Kararname hükümleri gereğince çıkarılması gereken
yönetmeliklerin taslak çalışmalarının yapıldığı ancak süreçlerin tamamlanmadığı, dolayısıyla,
Döner Sermayenin işletilmesi, mali ve idari işlemlerinin yürütülmesi ve muhasebe yöntemine
ilişkin esas ve usuller ve Döner Sermayeden karşılanacak satım, kira, trampa, mülkiyetin gayri
ayni hak tesis ve taşıma işlerinin nasıl yapılacağına ilişkin esas ve usullerin yürürlükte olmadığı
tespit edilmiştir.
Söz konusu düzenleme eksikliği, iş ve işlemlerin hangi usul ve esaslar üzerinden
yürütüleceği, takip edileceği ve denetleneceği konusunda belirsizlik yaratmaktadır. Örneğin,
Döner Sermayeye bir sermaye tahsis edilmiş ve 117’nci madde kapsamında faaliyetlerinden bir
gelir elde edileceği belirtilmiş olmakla birlikte bir işletme kurulması öngörülmemiş bunun
sonucu olarak da faaliyetlerin işletmecilik kapsamında kâr odaklı yürütülüp yürütülmeyeceği
belirsiz hale gelmiştir. Bu nedenle gerek Hazine ve Maliye Bakanlığına yapılan madeni para
satışlarında gerekse piyasaya Cumhuriyet altını ve hatıra para satışlarında kâr eklenip
eklenmeyeceği veya ne oranda ekleneceği belirlenmemiştir.
Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği ile 1 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin Muhasebat Genel Müdürlüğünün görevlerini düzenleyen
221’inci maddesi, Hazineye %15 pay aktarımını düzenleyen döner sermayeli işletmelere ilişkin
17 sıra no.lu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği ve Sosyal Hizmetler ve Çocuk
Esirgeme Kurumuna %1 pay aktarımını düzenleyen 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu’nun
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020 Yılı 83
Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
18’inci maddesi gibi düzenlemeler, döner sermayeli işletmelere yönelik düzenlemeler olup
işletmesi olmayan bir döner sermayenin bu düzenlemelere tabi olması, ikincil mevzuat
düzenlemesi yapılmadığından belirsizdir.
Sonuç olarak, 2014 yılından bu yana Sayıştay denetim raporlarında da ifade edildiği
üzere, Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesinin işletilmesi, mali ve idari işlemlerin
yürütülmesine ilişkin usul ve esasları belirlemek üzere, taslak çalışması yapılan yönetmelik
düzenlenmelerinin ivedilikle tamamlanması, yapılacak söz konusu düzenlemelerde de, döner
sermayeli işletmelere ilişkin yukarıda belirtilen mevzuat ile uyumun sağlanması bakımından,
gerekli görülüyor ise bir işletme kurulması veya döner sermayenin döner sermayeli işletmelere
ilişkin mevzuata tabi olduğunun belirtilmesi gerekmektedir.
BULGU 2: Madeni Para Pulu Alımına İlişkin İhalelerde Sözleşme Bedeli İle
Ödeme Tutarlarının Farklılık Arz Etmesi
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından madeni ufaklık para pulu
alımı işi için yapılan ihalelerde, sözleşmenin ödemeye esas birim fiyatlar ile sözleşme bedeline
ilişkin hükümleri arasında tutarsızlık olduğu ve bunun sonucunda sözleşme bedeli ile ödeme
tutarlarının farklılaştığı görülmüştür.
Genel Müdürlük tarafından madeni para üretiminde kullanılan para pulu için her yıl
ihaleye çıkılmakta ve alınan para pulunun türüne göre kısımlar bazında iki ayrı firma ile
sözleşme imzalanmaktadır. Sözleşmeler birim fiyatlı sözleşme olup, sözleşmenin ilgili
maddelerinde ödemeye esas birim fiyata ilişkin iki farklı fiyat esas alınmaktadır. Bu durum
sözleşme ile belirlenen bedelden farklı ödeme tutarları ortaya çıkmasına neden olmaktadır.
Anılan işe ilişkin ihale dokümanları üzerinde yapılan incelemelerde;
İdari şartnamenin “Diğer hususlar” başlıklı 47’nci maddesinde, isteklilerin tekliflerini,
üretim kilogram birim fiyatı ve metal fiyatı olarak her kupür için ayrı ayrı ve Türk Lirası
üzerinden vereceği, metal fiyatlarının ihale ilan tarihindeki Londra Metal Borsası (LMB)
fiyatları üzerinden tüm istekliler için aynı olacak şekilde belirleneceği ve sözleşmenin, ihalede
oluşan üretim kilogram birim fiyatı+metal fiyatı üzerinden düzenleneceği belirtilmekte olup,
rekabetin üretim birim fiyatı üzerinden sağlanmasının öngörüldüğü anlaşılmaktadır.
Sözleşmenin “Sözleşmenin Türü ve Bedeli” başlıklı 6’ncı maddesinde, ödemelerde
birim fiyat teklif cetvelinde yüklenicinin teklif ettiği ve sözleşme bedelinin tespitinde kullanılan
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020 Yılı 84
Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
birim fiyatların esas alınacağı belirtilmekte iken, “Ödeme Yeri ve Şartları” başlıklı 12’nci
maddesinde, metal bedelinin Teknik Şartname ekindeki teslimat programında belirtilen
tarihlerdeki LMB resmi nakit alıcı fiyatlarınına göre hesaplanarak ödeneceği belirtilmektedir.
Yukarıda yer alan sözleşme hükümlerinden açıkça görüleceği üzere, anılan iki hüküm
farklı birim fiyatları esas almakta olup, uygulamada sözleşme bedeline esas birim fiyat yerine
teslimat programında belirtilen tarihlerdeki birim fiyatlara göre ödeme yapılmaktadır.
Hammadde maliyetinin malın teslim tarihine göre değişiklik göstermesi nedeniyle,
yüklenicinin maliyetinde meydana gelen artışı karşılamak için sözleşmenin 12’nci maddesine
eklenen söz konusu hükümler ile sözleşme ile belirlenen bedelden farklı ödeme tutarları ortaya
çıkmakta, fiyat farkı uygulanması noktasında fiili durum yaratılmaktadır.
Ancak, para pulu alım ihalelerinde mevcut mevzuat hükümleri çerçevesinde fiyat farkı
uygulanması mümkün değildir. Zira 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Mal
Alımlarında Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar mal alımı ihalelerinde fiyat farkı
ödenebilecek halleri elektrik, doğal gaz, ilaç, petrol ürünleri ve sıvılaştırılmış petrol gazı
ürünleri ile sınırlandırmıştır. Oysaki para pulu üretiminde kullanılan bakır, nikel, çinko gibi
metallerin fiyatı da Esaslar’da zikredilen ürünler gibi günlük olarak değişmekte ve bu metaller
piyasada LMB fiyatları üzerinden işlem görmektedir.
Sonuç olarak, 2019 yılı Sayıştay Denetim Raporunda da belirtildiği üzere, madeni
ufaklık para pulu alımı işine ilişkin sözleşmelere hüküm konularak fiilen fiyat farkı uygulaması
yoluna gidilmesi; bir taraftan sözleşme bedelinin aşılması diğer taraftan yükleniciden fiyat
farkina bağlı ek ihale teminatlarının alınamaması sonucunu doğurmakta olup, mevcut
uygulamanın mevzuata uygun hale getirilmesini teminen para pulu alımına yönelik ihalelerde
fiyat farkı ödenebilmesi amacıyla yasal düzenleme yapılması gerekmektedir.
BULGU 3: Parasal Limitler Dâhilinde Yapılan Hizmet Alımlarında, Bütçeye
Konulan Ödeneğin %10’unun Kamu İhale Kurulunun Uygun Görüşü Alınmadan
Aşılması
Kamu idaresinin 2020 yılındaki hizmet alımlarına ilişkin olarak; 4734 sayılı Kanun’un
21 ve 22’nci maddesi kapsamında yapılan harcamaların yıllık toplamının, bu amaçlar için
bütçeye konulan ödeneklerin %10’unu aştığı, ancak söz konusu limit aşımının Kamu İhale
Kurumunun (KİK) uygun görüşü alınmaksızın yapıldığı görülmüştür.
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020 Yılı 85
Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Pazarlık usulü” başlıklı 21’inci maddesinin birinci
fıkrasının (f) bendinde idarelerin yaklaşık maliyeti 323.398,00 TL’ ye kadar olan mamul mal,
malzeme veya hizmet alımlarını pazarlık usulü ile ihale yaparak temin edebileceği, “Doğrudan
temin” başlıklı 22’nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde ise büyükşehir belediyesi
sınırları dâhilinde bulunan idarelerin 97.008,00 TL’yi, diğer idarelerin 32.316,00 TL’yi
aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat
ve iaşeye ilişkin alımlarının ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan temin usulü
ile karşılanabileceği belirtilmektedir.
Yine aynı Kanun’un 62’nci maddesinin (ı) bendinde, bu Kanun’un 21 ve 22’nci
maddelerindeki parasal limitler dâhilinde yapılacak harcamaların yıllık toplamının, idarelerin
bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü
olmadıkça aşamayacağı ifade edilmiştir.
Kamu İhale Genel Tebliği’nin “4734 sayılı Kanun’un 62 nci maddesinin (ı) bendinin
uygulanmasına ilişkin açıklamalar” başlıklı 21’inci maddesinin ikinci fıkrasında; kurum ve
kuruluşların, mal alımı, hizmet alımı veya yapım işleri için bütçelerine konan yıllık ödenekleri
üzerinden her biri için ayrı ayrı %10 oranını hesaplayacakları, burada önemli olan hususun,
ilgili veya bağlı birimlerin değil kurum veya kuruluşun toplam ödeneklerinin %10’unun aşılıp
aşılmaması olduğu, üçüncü fıkrasında Kanun kapsamındaki kurum ve kuruluşların, ihale ve
harcama yapmaya yetkili birimlerinin 4734 sayılı Kanun’un 21/f ve 22/d maddeleri kapsamında
yaptıkları harcamaların, toplam ödeneklerin %10 oranını aşıp aşmadıklarını takip edecekleri
ifade edilmiştir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri bir arada değerlendirildiğinde, 4734 sayılı
Kanun’un 21’inci maddesinin (f) bendi ile 22’nci maddesinin (d) bendine göre yapılacak
alımlara sınırlama getirildiği, söz konusu parasal limitler dahilinde yapılacak harcamaların
yıllık toplamının, idarelerin bütçelerine bu amaçla konulacak ödeneklerin %10’unu KİK’in
uygun görüşü olmadıkça aşamayacağı, kurum ve kuruluşların, mal alımı, hizmet alımı veya
yapım işleri için bütçelerine konan yıllık ödenekleri üzerinden her biri için ayrı ayrı %10 oranını
hesaplayacakları, ihale ve harcama yapmaya yetkili birimlerinin de söz konusu düzenlemeyi
takip edecekleri anlaşılmaktadır.
Yapılan incelemede aşağıdaki tabloda ayrıntısı verildiği üzere, 2020 yılında hizmet
alımlarına toplam 28.745.823,20 TL ödenek ayrıldığı; aynı yıl içinde 22/d kapsamında toplam
6.487.131,48 TL tutarında hizmet alımı yapıldığı ve bu tutarın bütçeyle ayrılan ödeneğin
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020 Yılı 86
Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
%22,56’sına isabet ettiği, hizmet alımları için konulan ödeneğin %10’unun 2.874.582,32 TL
olduğu dikkate alındığında yapılan 3.612.549,16 TL harcamanın sınırın üstünde olduğu tespit
edilmiştir.
Tablo 3: Hizmet Alımlarına İlişkin Ödenek ve Harcama Tutarları Tablosu
Hizmet Alım Giderleri
Bütçe Ödeneği 28.745.823,20 TL
Bütçe Ödeneğinin %10’u 2.874.582,32 TL
22-d Toplamı 6.487.131,48 TL
%10 Limitini Aşan Tutar 3.612.549,16 TL
Görüldüğü üzere mal alımları için bütçeyle ayrılan ödeneğin %10’unun üzerindeki bir
oranda doğrudan temin kapsamında alım yapılmış olup, söz konusu durum için KİK’den uygun
görüş de alınmamıştır.
Bu itibarla, yukarıda değinilen mevzuat hükümleri gereği İdarenin, Kamu İhale
Kanunu’nun 21/f ve 22/d maddelerindeki parasal limitler dâhilinde yapacağı söz konusu
harcamalarının, bu amaçla konulan ödeneklerinin %10’unu KİK’in uygun görüşü olmadıkça
aşmaması gerekmektedir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020 Yılı 87
Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI
06520 Balgat / ANKARA
Tel: 0 312 295 30 00; Faks: 0 312 295 48 00
e-posta: sayistay@sayistay.gov.tr
https://www.sayistay.gov.tr
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020 Yılı 88
Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
7. EKLER
EK 1: İZLEME
Önceki Yıl/Yıllar Sayıştay Denetim Raporuna İlişkin İzleme Tablosu
Bulgu Adı Yıl/Yıllar İdare Açıklama
Tarafından
Yapılan
İşlem
Sipariş Maliyet ve Fiyatlarını Belirlemekte 2019 Tam Olarak Sipariş maliyet
Kullanılan Muhasebe Talimatının Dayanağı Yerine ve
Olarak Kabul Edilen Yönetmelik Taslağının Getirildi fiyatlandırmaları
Halihazırda Yürürlükte Olmaması Genel Müdürlük
tarafından
belirlenmektedir.
Madeni Para Pulu Alımına İlişkin İhalelerde 2019 Yerine Bu husus 2020
Sözleşme Bedeli İle Ödeme Tutarlarının Getirilmedi yılı denetiminde
Farklılık Arz Etmesi tekrar bulgu
konusu
yapılmıştır.
Tasfiye İşletme Müdürlükleri Tarafından 2019 Tam Olarak Eksik kayıtlar
Gönderilen Kıymetli Maden ve Taşlara İlişkin Yerine düzeltilmiştir.
Yapılan Ödemelerin Bütçe Gider Hesaplarına Getirildi
Eksik Yansıtılması
Darphane ve Damga Matbaası Döner 2019 Yerine Bu husus 2020
Sermayesinin İşletilmesi Başta Olmak Üzere Getirilmedi yılı denetiminde
Görev Alanını İlgilendiren Konulara İlişkin tekrar bulgu
Yönetmeliklerin Çıkarılmaması konusu
yapılmıştır.
Stoklarda Bulunan Altın ve Gümüşlerin Mali 2019 Yerine Bu husus 2020
Tablolarda Gerçeğe Uygun Değeriyle Getirilmedi yılı denetiminde
Gösterilmemesi tekrar bulgu
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020 Yılı 89
Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu
T.C. Sayıştay Başkanlığı
konusu
yapılmıştır.
Çeyreklik Altın Üretimi Sürecinde Gider ve 2019 Tam Olarak Gider ve maliyet
Maliyet İşlemlerinin Eksik Yapılması Yerine işlemleri doğru
Getirildi şekilde
yapılmıştır.
Müşteriler Tarafından Getirilen Altınlardan 2019 Yerine Bu husus 2020
Ayni Olarak Tahsil Edilen Baskı Bedellerinin Getirilmedi yılı denetiminde
Gelir Kaydedilmemesi ve Gelir Fazlasının tekrar bulgu
Hazineye Aktarılamaması konusu
yapılmıştır.
Alacakların İzlenmesine Yönelik Sistem 2019 Tam Olarak Alacakların
Bulunmaması Nedeniyle Alıcılar Hesabının Yerine izlenmesine
Gerçeği Yansıtmaması Getirildi yönelik bir
sistem
kurulmuştur.
Yarı Mamul/Mamul Niteliğindeki Altınların 2019 Yerine Bu husus 2020
İlk Madde ve Malzeme Hesabında İzlenmesi Getirilmedi yılı denetiminde
tekrar bulgu
konusu
yapılmıştır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Döner Sermayesi 2020 Yılı 90
Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu
File and source
- File
- u222_tur_download-l3g48kwgko-hazine-ve-maliye-bakanligi.pdf
- Size
- 1,170,333 bytes
- SHA-256
- 7970cafd2024b2e4607e45d4fe9ad9611bda6d8fc9ae04c37f1e69eda533d0eb
- Original
- www.sayistay.gov.tr